KNX is een open standaard voor woning- en gebouwautomatisering. Apparaten van verschillende fabrikanten die het KNX-logo dragen, kunnen in één systeem met elkaar samenwerken. KNX is vastgelegd als Europese norm EN 50090 en als internationale norm ISO/IEC 14543-3. Het systeem werkt decentraal: elk apparaat heeft een eigen processor, zodat het geheel blijft werken als één onderdeel uitvalt. Het is vooral geschikt voor nieuwbouw en grote verbouwingen, omdat er meestal een aparte buskabel voor wordt aangelegd.
Waarom een standaard belangrijk is
Bij domotica loop je snel tegen het probleem aan dat systemen van verschillende merken niet met elkaar kunnen praten. Je kiest een merk en zit daar dan voor jaren aan vast. Wil je later uitbreiden met een product van een andere fabrikant, dan lukt dat niet of alleen met omwegen.
KNX is ontstaan doordat een aantal Europese fabrikanten hun eigen systemen samenvoegden tot één gezamenlijke standaard. Inmiddels zijn er honderden fabrikanten aangesloten met duizenden producten: schakelaars, dimmers, thermostaten, bewegingsmelders, zonweringsturingen, energiemeters en meer.
Hoe KNX werkt
Decentraal systeem
Bij veel domotica draait alles om één centrale. Valt die uit, dan werkt niets meer. KNX werkt anders. Elk apparaat op de bus heeft een eigen kleine processor en weet zelf wat het moet doen. Een schakelaar stuurt een bericht over de bus, en de dimmer die daarop geprogrammeerd is reageert. Gaat er één onderdeel kapot, dan blijft de rest gewoon werken.
Communicatie
KNX kan via verschillende media communiceren:
| Medium | Toepassing |
|---|---|
| Twisted pair (buskabel) | De gangbare keuze bij nieuwbouw en renovatie; een aparte, dunne kabel naast de stroomkabels |
| Radiografisch (KNX RF) | Uitbreiden of aanvullen waar geen kabel ligt |
| KNX IP | Koppeling via het netwerk, bijvoorbeeld tussen verdiepingen of met een app |
Programmeren met ETS
Een KNX-installatie wordt ingericht met de fabrikantonafhankelijke software ETS. Daarin legt de installateur vast welke schakelaar welke lamp bedient, welke sensor de zonwering aanstuurt en welke scènes er zijn. Wijzigen en uitbreiden gaat daarna ook via ETS. Vraag bij oplevering altijd het ETS-projectbestand op. Zonder dat bestand is het lastig om later een andere installateur iets te laten aanpassen.
Voor- en nadelen
Voordelen
- Merkonafhankelijk: je kunt producten van verschillende fabrikanten combineren.
- Betrouwbaar door de decentrale opbouw en de bekabelde verbinding.
- Lange levensduur en goede uitbreidbaarheid; een KNX-installatie gaat mee zolang de woning.
- Geschikt voor alles: verlichting, verwarming, ventilatie, zonwering, beveiliging en energiebeheer.
Nadelen
- Hogere aanschafkosten dan een draadloos systeem, vooral door de bekabeling en het programmeerwerk.
- Inbouwen in een bestaande woning is lastig zonder hak- en breekwerk; voor die situatie zijn draadloze systemen vaak praktischer.
- Je bent voor wijzigingen meestal afhankelijk van een installateur die met ETS werkt.
KNX of een draadloos systeem?
KNX past het best als je bouwt of grondig verbouwt en een vast, betrouwbaar systeem wilt dat lang meegaat. Woon je al en wil je beginnen met slimme verlichting of een slimme thermostaat, dan zijn draadloze apparaten met een open standaard zoals Matter vaak eenvoudiger. Beide werelden zijn te koppelen: er bestaan gateways die een KNX-installatie verbinden met apps, spraakassistenten en andere slimme apparaten.
Waar let je op bij een KNX-installatie
- Kies een installateur met aantoonbare KNX-ervaring; KNX kent een eigen certificeringsprogramma voor installateurs.
- Laat ruim voldoende buskabel en lege inbouwdozen aanleggen, ook op plekken waar je nu nog niets nodig hebt.
- Laat vooraf vastleggen welke functies je wilt en hoe de bediening per ruimte werkt.
- Vraag het ETS-projectbestand en documentatie bij oplevering.
Conclusie
KNX is de keuze voor een vast, merkonafhankelijk en uitbreidbaar domoticasysteem. Het vraagt een grotere investering vooraf, maar je bent niet afhankelijk van één fabrikant. Ga je bouwen of grondig verbouwen, dan is dit het moment om de buskabel mee te nemen.