Buitenkraan aftappen in de winter: zo maak je hem vorstvrij

Buitenkraan aftappen voor de winter doe je in vier stappen: draai binnen de stopkraan van de buitenkraan dicht, koppel de tuinslang los, zet de buitenkraan open en draai het aftapdopje op de stopkraan los tot er geen water meer komt. Laat de buitenkraan daarna de hele winter openstaan. Doe dit vóór de eerste nachtvorst; het kost hooguit tien minuten.

Buitenkraan-winterchecklist

Een buitenkraan die vol water de winter in gaat, kan bij een paar nachten matige vorst openscheuren. Water zet bij bevriezen ongeveer 9 procent uit en die druk kan een messing kraanhuis, een koperen leiding of een knelkoppeling openbreken. Buitenkraan aftappen in de winter voorkomt dat: je haalt het water uit het stuk leiding dat in de kou ligt. Hoe je dat doet, hangt af van twee dingen: wat voor kraan je hebt en of er binnen een stopkraan met aftapje zit. Daar is deze checklist voor.

Zo werkt de buitenkraan-winterchecklist

Je kiest in de tool welk type buitenkraan je hebt en wat voor afsluiter ervoor zit. Op basis van die twee keuzes krijg je een stappenlijst op maat, in de juiste volgorde, met de dingen die je erbij nodig hebt.

Wat je invult:

Wat je terugkrijgt: de stappen om de kraan vorstvrij te maken, wat je klaar moet zetten (bakje, doek, eventueel een waterpomptang), een waarschuwing als je situatie extra risico heeft (bijvoorbeeld een leiding door een onverwarmde garage) en een herinnering voor het voorjaar.

De logica erachter is eenvoudig. Vorstschade ontstaat alleen waar water stilstaat in een deel van de leiding dat onder nul komt. Het doel is dus altijd: de leiding afsluiten op een plek die binnen en vorstvrij is, en alles wat daarna komt leeg laten lopen. Lucht moet erin kunnen, anders blijft het water in de leiding hangen. Daarom moeten zowel de buitenkraan als het aftapje open: het ene laat lucht binnen, het andere laat het water eruit.

Buitenkraan aftappen in de winter: stap voor stap

Dit is de standaardsituatie: een gewone buitenkraan aan de gevel, met binnen (in de meterkast, keuken, bijkeuken of kruipruimte) een aparte stopkraan met een klein aftapdopje.

  1. Koppel de tuinslang los. Ook een snelkoppeling of sproeicomputer gaat eraf. Leg de slang leeg en berg hem vorstvrij op.
  2. Draai de stopkraan binnen dicht. Bij een kogelkraan staat de hendel dan dwars op de leiding. Bij een oude schroefkraan draai je rechtsom tot hij vast zit, zonder te forceren.
  3. Zet een bakje of doek onder het aftapje. Er komt meestal een kopje tot een halve liter water uit, afhankelijk van de lengte van de leiding.
  4. Zet de buitenkraan open. Er loopt nog even water uit, daarna stopt het.
  5. Draai het aftapdopje open. Dat is het kleine kartelschroefje of dopje op de stopkraan, aan de kant van de buitenkraan. Nu loopt het restwater binnen uit en kan er lucht in de leiding.
  6. Wacht tot er niets meer komt en draai het aftapdopje weer dicht.
  7. Laat de buitenkraan open staan tot het voorjaar. Komt er toch een restje water in de leiding, dan kan het uitzetten zonder de kraan te beschadigen.

Hang een briefje of label aan de stopkraan met "buitenkraan, dicht van november tot april". Dat voorkomt dat een huisgenoot hem midden in de winter weer opendraait.

Stopkraan zonder aftapje

Zit er wel een stopkraan, maar geen aftapje, dan sluit je de stopkraan en zet je de buitenkraan open. Een deel van het water loopt dan buiten weg, maar in een leiding die naar binnen toe omhoog loopt of een bocht maakt, blijft water staan. Je kunt de leiding legen door met een fietspomp of compressor op lage druk zachtjes lucht in de geopende buitenkraan te blazen, terwijl je binnen een bakje klaarhoudt. Duurzamer is het om bij de volgende klus een stopkraan met aftap te laten plaatsen; die kost als onderdeel maar een paar tientjes.

Geen aparte stopkraan

Heeft de buitenkraan geen eigen afsluiter, dan kun je hem alleen leeg krijgen door de hoofdkraan dicht te draaien. Dan zit het hele huis zonder water. Dat is geen oplossing voor een hele winter. Twee alternatieven: laat een stopkraan met aftap in de leiding naar de buitenkraan zetten, of vervang de kraan door een vorstvrije gevelkraan. Tot die tijd isoleer je de kraan en het zichtbare stuk leiding met een buitenkraanhoes en buisisolatie. Dat verkleint het risico bij lichte vorst, maar is geen garantie bij strenge vorst. Waar je hoofdkraan zit en hoe je hem bedient, lees je met de Hoofdkraan-vinder.

Buitenkraan vorstvrij: wat moet je doen bij een vorstvrije gevelkraan?

Een vorstvrije buitenkraan hoef je niet af te sluiten, maar je moet wel altijd de tuinslang loskoppelen. Bij dit type kraan zit de afsluiter niet in het kraanhuis buiten, maar aan het einde van een lange buis, diep in de muur aan de warme kant. Sluit je de kraan, dan loopt het stuk buis tussen afsluiter en uitloop leeg naar buiten. Daarvoor moet de kraan met een licht afschot naar buiten gemonteerd zijn; fabrikanten geven daarvoor een kleine hoek op, in de orde van 2 graden.

Zit er een slang, haspel of sproeicomputer aan, dan kan dat water niet weg. Het blijft in de buis staan, precies in het stuk dat in de koude muur zit, en dan kan ook een vorstvrije kraan kapotvriezen. Dat is de meest voorkomende oorzaak van vorstschade aan zo'n kraan.

Controleer daarnaast één keer per seizoen:

Een vorstvrije kraan herken je aan de lengte: het binnenwerk is 15 tot ruim 30 cm lang, afhankelijk van de muurdikte. Buiten zie je vaak een vierkante of ronde rozet tegen de gevel en een kraan die precies tegen de muur aan zit, zonder zichtbaar stuk leiding ernaast.

Welke aanpak past bij jouw kraan?

Situatie Wat je doet Risico als je niets doet
Gewone buitenkraan, stopkraan met aftap Stopkraan dicht, buitenkraan open, aftapje leeg Kraanhuis of leiding scheurt bij matige vorst
Gewone buitenkraan, stopkraan zonder aftap Stopkraan dicht, buitenkraan open, leiding leegblazen Restwater in bochten bevriest
Gewone buitenkraan, geen stopkraan Isoleren en stopkraan of vorstvrije kraan laten plaatsen Hoog, leiding loopt direct door naar binnen
Vorstvrije gevelkraan Slang los, kraan dicht, afschot controleren Laag, behalve met aangesloten slang
Kraan op tuinpaal of losse tuinleiding Afsluiten bij binnenkomst, hele leiding leeg laten lopen via laagste punt Hoog, leiding ligt vaak ondiep in de grond
Kraan in onverwarmde schuur of garage Afsluiten in het woonhuis, leiding tot en met de kraan leeg Hoog, leiding ligt over de hele lengte in de kou

Een leiding naar een tuinpaal hoort vorstvrij te liggen; als vuistregel geldt in Nederland minstens 60 tot 80 cm diep. Drinkwaterbedrijven leggen hun eigen leidingen op ongeveer een meter, omdat de vorst in een strenge winter dieper kan doordringen dan in een gewone winter. Weet je niet hoe diep jouw tuinleiding ligt, ga er dan van uit dat hij moet worden afgetapt. Liefst zit op het laagste punt een aftapkraan, zodat de hele leiding leeg kan lopen.

Wanneer buitenkraan afsluiten?

Sluit de buitenkraan af vóór de eerste nachtvorst. In het grootste deel van Nederland is dat in de praktijk eind oktober of in november, maar in het oosten en in landelijke gebieden kan het eerder vriezen dan in de steden aan de kust. Kijk vanaf half oktober naar de weersverwachting; een voorspelling van nachtvorst is je signaal. Eén nacht licht vriezen is voor een kraan aan een verwarmde woning meestal geen probleem, maar meerdere nachten matige vorst of een koude oostenwind op de gevel wel. Wacht dus niet tot het al vriest: een bevroren kraan kun je niet meer aftappen.

Praktijkvoorbeeld: rijtjeshuis met kraan via de kruipruimte

Neem een tussenwoning uit de jaren zeventig. De buitenkraan zit aan de achtergevel en de leiding loopt via de kruipruimte naar de meterkast. Daar zit een kogelstopkraan met aftapje, maar het aftapje zit vastgekalkt.

De bewoner vult in de tool in: gewone buitenkraan, stopkraan met aftapje, slang nog aangesloten. De checklist geeft:

  1. Tuinslang en snelkoppeling los, slang leeg en naar de schuur.
  2. Stopkraan in de meterkast dicht.
  3. Buitenkraan open: er loopt ongeveer een halve minuut water uit.
  4. Aftapje openen met een tang, met een doek eromheen om de messing kartelrand niet te beschadigen. Er komt ruim een kopje water uit.
  5. Aftapje dicht, buitenkraan open laten.
  6. Waarschuwing: de leiding loopt door de kruipruimte. Controleer of de kruipruimteluiken dicht zijn en of de leiding geïsoleerd is.

Totale tijd: ongeveer tien minuten. Kosten: niets, of een paar euro voor buisisolatie als de leiding in de kruipruimte kaal ligt.

Wat kost vorstschade aan een buitenkraan?

Vorstschade aan een buitenkraan kost al snel enkele honderden euro's zodra er een loodgieter bij moet, en meer als er water in de spouw of kruipruimte loopt. Aftappen kost niets. De bedragen hieronder zijn indicatief, prijspeil 2026, inclusief 21% btw.

Onderdeel Indicatieve prijs
Gewone buitenkraan met slangkoppeling € 10 tot € 35
Vorstvrije gevelkraan € 40 tot € 150
Stopkraan met aftap € 8 tot € 25
Buitenkraanhoes of isolatiehoes € 5 tot € 15
Loodgieter: buitenkraan of stopkraan vervangen, incl. voorrijden € 125 tot € 300
Gesprongen leiding in muur of kruipruimte herstellen € 250 tot € 750 of meer

Op loodgieterswerk betaal je 21% btw; er geldt geen verlaagd tarief. Het grootste risico zit niet in de kraan zelf, maar in een scheur in de leiding binnen of in de muur. Die merk je pas als de vorst voorbij is en het water weer gaat lopen, vaak ongezien in de kruipruimte.

Veelgemaakte fouten

In het voorjaar: buitenkraan weer openzetten

Zet de buitenkraan pas weer in gebruik als er geen nachtvorst meer wordt verwacht, in de praktijk meestal vanaf half april. Draai eerst de buitenkraan dicht, controleer of het aftapje dicht zit en zet dan de stopkraan binnen langzaam open. Kijk binnen en buiten een paar minuten of je ergens water ziet of hoort lopen. Zie je vocht in de kruipruimte of een natte plek op de binnenmuur, sluit dan direct de stopkraan en zoek de lekkage op met het Lekzoeker-stappenplan. Laat de kraan daarna een halve minuut doorlopen om het water dat maanden in de leiding stond weg te spoelen.

In het kort

Veelgestelde vragen

Wat moet je doen als je buitenkraan bevroren is?

Draai bij een bevroren buitenkraan eerst de stopkraan binnen dicht, zodat er geen water kan gaan stromen als het ijs smelt en er een scheur blijkt te zitten. Ontdooi daarna langzaam met een föhn, warme doeken of een kruik. Gebruik nooit een brander of open vlam. Draai de stopkraan pas weer open als je hebt gecontroleerd of kraan en leiding heel zijn.

Hoe weet ik of mijn buitenkraan kapot gevroren is?

Een kapot gevroren buitenkraan herken je aan water dat bij het openzetten van de stopkraan uit het kraanhuis, de rozet of de muur sijpelt, of aan een kraan die geen water meer geeft terwijl de stopkraan open is. Kijk ook binnen achter de kraan en in de kruipruimte. Een natte plek op de binnenmuur wijst op een scheur in de leiding in de muur.

Kan ik in de winter een vorstvrije buitenkraan gebruiken?

Ja, een vorstvrije buitenkraan kun je ook in de winter gebruiken, bijvoorbeeld om de auto of de stoep schoon te spuiten. Sluit de slang alleen aan zolang je hem nodig hebt en koppel hem direct daarna weer los. Laat de kraan na het dichtdraaien even leeglopen voordat je weggaat. Een slang die blijft hangen houdt water in de buis vast.

Waar zit de stopkraan van de buitenkraan?

De stopkraan van de buitenkraan zit meestal binnen, zo dicht mogelijk bij de plek waar de leiding naar buiten gaat. Kijk achter de gevel in de keuken, bijkeuken of trapkast, in de meterkast of in de kruipruimte bij het luik. Volg desnoods de leiding vanaf de buitenkraan naar binnen. Vind je hem niet, dan heeft de kraan waarschijnlijk geen eigen afsluiter.

Is vorstschade aan een buitenkraan verzekerd?

Dat hangt af van je polis. Veel opstal- en inboedelverzekeringen vergoeden waterschade door een gesprongen leiding, maar niet altijd de reparatie van de kraan of leiding zelf. Sommige verzekeraars stellen ook voorwaarden, zoals het aftappen van leidingen in onverwarmde ruimtes. Lees de voorwaarden onder het kopje waterschade of vorst, of vraag het na bij je verzekeraar.

Moet een huurder de buitenkraan winterklaar maken?

Ja, in een huurwoning ben je daar als huurder in de regel zelf verantwoordelijk voor. Het Besluit kleine herstellingen noemt het treffen van voorzieningen ter voorkoming van (reparatie van) bevroren kranen als taak van de huurder. Vriest de kraan kapot omdat hij niet is afgetapt, dan kan de verhuurder de reparatie mogelijk bij je in rekening brengen. Een slecht geïsoleerde leiding of ontbrekende stopkraan is wel een zaak van de verhuurder.

Kan ik een gewone buitenkraan zelf vervangen door een vorstvrije kraan?

Dat kan als je ervaring hebt met leidingwerk en boren door een gevel. Je boort een gat met licht afschot naar buiten, kort de kraan in op de muurdikte en sluit hem binnen aan op de waterleiding, bij voorkeur met een stopkraan met aftap ervoor. Twijfel je over boren in de spouw of over koppelingen, laat het dan een loodgieter doen.