Een buitenkraan die vol water de winter in gaat, kan bij een paar nachten matige vorst openscheuren. Water zet bij bevriezen ongeveer 9 procent uit en die druk kan een messing kraanhuis, een koperen leiding of een knelkoppeling openbreken. Buitenkraan aftappen in de winter voorkomt dat: je haalt het water uit het stuk leiding dat in de kou ligt. Hoe je dat doet, hangt af van twee dingen: wat voor kraan je hebt en of er binnen een stopkraan met aftapje zit. Daar is deze checklist voor.
Zo werkt de buitenkraan-winterchecklist
Je kiest in de tool welk type buitenkraan je hebt en wat voor afsluiter ervoor zit. Op basis van die twee keuzes krijg je een stappenlijst op maat, in de juiste volgorde, met de dingen die je erbij nodig hebt.
Wat je invult:
- Type kraan: een gewone buitenkraan aan de gevel, een vorstvrije gevelkraan, een kraan op een tuinpaal of losse leiding in de tuin, of een kraan in een schuur of garage.
- Afsluiter: een stopkraan met aftapje, een stopkraan zonder aftapje, geen aparte stopkraan, of je weet het niet.
- Optioneel: of er nog een tuinslang, haspel of sproeicomputer aan de kraan zit.
Wat je terugkrijgt: de stappen om de kraan vorstvrij te maken, wat je klaar moet zetten (bakje, doek, eventueel een waterpomptang), een waarschuwing als je situatie extra risico heeft (bijvoorbeeld een leiding door een onverwarmde garage) en een herinnering voor het voorjaar.
De logica erachter is eenvoudig. Vorstschade ontstaat alleen waar water stilstaat in een deel van de leiding dat onder nul komt. Het doel is dus altijd: de leiding afsluiten op een plek die binnen en vorstvrij is, en alles wat daarna komt leeg laten lopen. Lucht moet erin kunnen, anders blijft het water in de leiding hangen. Daarom moeten zowel de buitenkraan als het aftapje open: het ene laat lucht binnen, het andere laat het water eruit.
Buitenkraan aftappen in de winter: stap voor stap
Dit is de standaardsituatie: een gewone buitenkraan aan de gevel, met binnen (in de meterkast, keuken, bijkeuken of kruipruimte) een aparte stopkraan met een klein aftapdopje.
- Koppel de tuinslang los. Ook een snelkoppeling of sproeicomputer gaat eraf. Leg de slang leeg en berg hem vorstvrij op.
- Draai de stopkraan binnen dicht. Bij een kogelkraan staat de hendel dan dwars op de leiding. Bij een oude schroefkraan draai je rechtsom tot hij vast zit, zonder te forceren.
- Zet een bakje of doek onder het aftapje. Er komt meestal een kopje tot een halve liter water uit, afhankelijk van de lengte van de leiding.
- Zet de buitenkraan open. Er loopt nog even water uit, daarna stopt het.
- Draai het aftapdopje open. Dat is het kleine kartelschroefje of dopje op de stopkraan, aan de kant van de buitenkraan. Nu loopt het restwater binnen uit en kan er lucht in de leiding.
- Wacht tot er niets meer komt en draai het aftapdopje weer dicht.
- Laat de buitenkraan open staan tot het voorjaar. Komt er toch een restje water in de leiding, dan kan het uitzetten zonder de kraan te beschadigen.
Hang een briefje of label aan de stopkraan met "buitenkraan, dicht van november tot april". Dat voorkomt dat een huisgenoot hem midden in de winter weer opendraait.
Stopkraan zonder aftapje
Zit er wel een stopkraan, maar geen aftapje, dan sluit je de stopkraan en zet je de buitenkraan open. Een deel van het water loopt dan buiten weg, maar in een leiding die naar binnen toe omhoog loopt of een bocht maakt, blijft water staan. Je kunt de leiding legen door met een fietspomp of compressor op lage druk zachtjes lucht in de geopende buitenkraan te blazen, terwijl je binnen een bakje klaarhoudt. Duurzamer is het om bij de volgende klus een stopkraan met aftap te laten plaatsen; die kost als onderdeel maar een paar tientjes.
Geen aparte stopkraan
Heeft de buitenkraan geen eigen afsluiter, dan kun je hem alleen leeg krijgen door de hoofdkraan dicht te draaien. Dan zit het hele huis zonder water. Dat is geen oplossing voor een hele winter. Twee alternatieven: laat een stopkraan met aftap in de leiding naar de buitenkraan zetten, of vervang de kraan door een vorstvrije gevelkraan. Tot die tijd isoleer je de kraan en het zichtbare stuk leiding met een buitenkraanhoes en buisisolatie. Dat verkleint het risico bij lichte vorst, maar is geen garantie bij strenge vorst. Waar je hoofdkraan zit en hoe je hem bedient, lees je met de Hoofdkraan-vinder.
Buitenkraan vorstvrij: wat moet je doen bij een vorstvrije gevelkraan?
Een vorstvrije buitenkraan hoef je niet af te sluiten, maar je moet wel altijd de tuinslang loskoppelen. Bij dit type kraan zit de afsluiter niet in het kraanhuis buiten, maar aan het einde van een lange buis, diep in de muur aan de warme kant. Sluit je de kraan, dan loopt het stuk buis tussen afsluiter en uitloop leeg naar buiten. Daarvoor moet de kraan met een licht afschot naar buiten gemonteerd zijn; fabrikanten geven daarvoor een kleine hoek op, in de orde van 2 graden.
Zit er een slang, haspel of sproeicomputer aan, dan kan dat water niet weg. Het blijft in de buis staan, precies in het stuk dat in de koude muur zit, en dan kan ook een vorstvrije kraan kapotvriezen. Dat is de meest voorkomende oorzaak van vorstschade aan zo'n kraan.
Controleer daarnaast één keer per seizoen:
- Of de kraan na het sluiten echt leegloopt (er druppelt kort water uit, daarna niet meer).
- Of de kraan niet naar binnen helt; dat kan na verbouwingen of verzakking van de gevelplaat gebeuren.
- Of de leiding binnen, achter de kraan, niet door een onverwarmde ruimte loopt. De kraan is vorstvrij, de leiding ernaartoe niet vanzelf.
Een vorstvrije kraan herken je aan de lengte: het binnenwerk is 15 tot ruim 30 cm lang, afhankelijk van de muurdikte. Buiten zie je vaak een vierkante of ronde rozet tegen de gevel en een kraan die precies tegen de muur aan zit, zonder zichtbaar stuk leiding ernaast.
Welke aanpak past bij jouw kraan?
| Situatie | Wat je doet | Risico als je niets doet |
|---|---|---|
| Gewone buitenkraan, stopkraan met aftap | Stopkraan dicht, buitenkraan open, aftapje leeg | Kraanhuis of leiding scheurt bij matige vorst |
| Gewone buitenkraan, stopkraan zonder aftap | Stopkraan dicht, buitenkraan open, leiding leegblazen | Restwater in bochten bevriest |
| Gewone buitenkraan, geen stopkraan | Isoleren en stopkraan of vorstvrije kraan laten plaatsen | Hoog, leiding loopt direct door naar binnen |
| Vorstvrije gevelkraan | Slang los, kraan dicht, afschot controleren | Laag, behalve met aangesloten slang |
| Kraan op tuinpaal of losse tuinleiding | Afsluiten bij binnenkomst, hele leiding leeg laten lopen via laagste punt | Hoog, leiding ligt vaak ondiep in de grond |
| Kraan in onverwarmde schuur of garage | Afsluiten in het woonhuis, leiding tot en met de kraan leeg | Hoog, leiding ligt over de hele lengte in de kou |
Een leiding naar een tuinpaal hoort vorstvrij te liggen; als vuistregel geldt in Nederland minstens 60 tot 80 cm diep. Drinkwaterbedrijven leggen hun eigen leidingen op ongeveer een meter, omdat de vorst in een strenge winter dieper kan doordringen dan in een gewone winter. Weet je niet hoe diep jouw tuinleiding ligt, ga er dan van uit dat hij moet worden afgetapt. Liefst zit op het laagste punt een aftapkraan, zodat de hele leiding leeg kan lopen.
Wanneer buitenkraan afsluiten?
Sluit de buitenkraan af vóór de eerste nachtvorst. In het grootste deel van Nederland is dat in de praktijk eind oktober of in november, maar in het oosten en in landelijke gebieden kan het eerder vriezen dan in de steden aan de kust. Kijk vanaf half oktober naar de weersverwachting; een voorspelling van nachtvorst is je signaal. Eén nacht licht vriezen is voor een kraan aan een verwarmde woning meestal geen probleem, maar meerdere nachten matige vorst of een koude oostenwind op de gevel wel. Wacht dus niet tot het al vriest: een bevroren kraan kun je niet meer aftappen.
Praktijkvoorbeeld: rijtjeshuis met kraan via de kruipruimte
Neem een tussenwoning uit de jaren zeventig. De buitenkraan zit aan de achtergevel en de leiding loopt via de kruipruimte naar de meterkast. Daar zit een kogelstopkraan met aftapje, maar het aftapje zit vastgekalkt.
De bewoner vult in de tool in: gewone buitenkraan, stopkraan met aftapje, slang nog aangesloten. De checklist geeft:
- Tuinslang en snelkoppeling los, slang leeg en naar de schuur.
- Stopkraan in de meterkast dicht.
- Buitenkraan open: er loopt ongeveer een halve minuut water uit.
- Aftapje openen met een tang, met een doek eromheen om de messing kartelrand niet te beschadigen. Er komt ruim een kopje water uit.
- Aftapje dicht, buitenkraan open laten.
- Waarschuwing: de leiding loopt door de kruipruimte. Controleer of de kruipruimteluiken dicht zijn en of de leiding geïsoleerd is.
Totale tijd: ongeveer tien minuten. Kosten: niets, of een paar euro voor buisisolatie als de leiding in de kruipruimte kaal ligt.
Wat kost vorstschade aan een buitenkraan?
Vorstschade aan een buitenkraan kost al snel enkele honderden euro's zodra er een loodgieter bij moet, en meer als er water in de spouw of kruipruimte loopt. Aftappen kost niets. De bedragen hieronder zijn indicatief, prijspeil 2026, inclusief 21% btw.
| Onderdeel | Indicatieve prijs |
|---|---|
| Gewone buitenkraan met slangkoppeling | € 10 tot € 35 |
| Vorstvrije gevelkraan | € 40 tot € 150 |
| Stopkraan met aftap | € 8 tot € 25 |
| Buitenkraanhoes of isolatiehoes | € 5 tot € 15 |
| Loodgieter: buitenkraan of stopkraan vervangen, incl. voorrijden | € 125 tot € 300 |
| Gesprongen leiding in muur of kruipruimte herstellen | € 250 tot € 750 of meer |
Op loodgieterswerk betaal je 21% btw; er geldt geen verlaagd tarief. Het grootste risico zit niet in de kraan zelf, maar in een scheur in de leiding binnen of in de muur. Die merk je pas als de vorst voorbij is en het water weer gaat lopen, vaak ongezien in de kruipruimte.
Veelgemaakte fouten
- Slang aan de vorstvrije kraan laten zitten. Dan werkt het vorstvrije principe niet.
- Buitenkraan dichtdraaien na het aftappen. Je wilt dat hij open blijft, zodat lucht erin kan en restwater ruimte heeft.
- Alleen de buitenkraan dichtdraaien. De kraan buiten tegenhouden doet niets aan het water in de leiding vlak erachter, in de koude muur.
- Het aftapje vergeten. Zonder aftappen blijft er water staan tussen stopkraan en muur, juist in het koudste stuk.
- Te laat beginnen. Een bevroren leiding kun je niet aftappen. Ontdooien met een open vlam is gevaarlijk; gebruik hooguit een föhn of warme doeken.
In het voorjaar: buitenkraan weer openzetten
Zet de buitenkraan pas weer in gebruik als er geen nachtvorst meer wordt verwacht, in de praktijk meestal vanaf half april. Draai eerst de buitenkraan dicht, controleer of het aftapje dicht zit en zet dan de stopkraan binnen langzaam open. Kijk binnen en buiten een paar minuten of je ergens water ziet of hoort lopen. Zie je vocht in de kruipruimte of een natte plek op de binnenmuur, sluit dan direct de stopkraan en zoek de lekkage op met het Lekzoeker-stappenplan. Laat de kraan daarna een halve minuut doorlopen om het water dat maanden in de leiding stond weg te spoelen.
In het kort
- Buitenkraan aftappen in de winter betekent: stopkraan binnen dicht, slang los, buitenkraan open, aftapje leeg.
- De buitenkraan blijft de hele winter open, het aftapje gaat na het leeglopen weer dicht.
- Een vorstvrije kraan hoeft niet afgesloten te worden, maar de slang moet er altijd af.
- Geen eigen stopkraan? Isoleer tijdelijk en laat een stopkraan met aftap of een vorstvrije kraan plaatsen.
- Doe het vóór de eerste nachtvorst; zet de kraan pas weer open als de nachtvorst voorbij is.