Een stopkraan voor elk toestel bespaart je veel gedoe: lekt er een kraan, loopt het toilet door of wil je de wasmachine vervangen, dan draai je alleen dat ene toestel dicht en heeft de rest van het huis gewoon water. Toch zitten er in veel woningen nog toestellen zonder eigen stopkraan, of met een stopkraan die al jaren vastzit. In de bouwmarkt sta je dan voor een wand vol kogelkranen, spindelkranen, hoekstopkranen en knelmaten. De stopkraan-checklist zegt per toestel welke je nodig hebt en wat je moet nameten.
Zo werkt de stopkraan-checklist
Je vult drie gegevens in en krijgt een checklist met het juiste type stopkraan, de maten en de stappen om hem te plaatsen.
Wat je invult:
- Leidingdiameter en materiaal: 12, 15, 22 of 28 mm koper, of meerlagenbuis 16 of 20 mm. Weet je het niet, dan helpt de tool met meten: de buitendiameter van de buis bepaalt de maat.
- Plek: in een rechte leiding, op het eind van een leiding die uit de muur of vloer komt, in de kruipruimte of meterkast, of binnen bij een buitenkraan.
- Toestel: toilet, wastafel, keukenkraan, fonteintje, wasmachine of vaatwasser, douche, buitenkraan, of een hele groep zoals een badkamer of verdieping.
Wat je terugkrijgt: het type stopkraan (recht of haaks, kogel of spindel, met of zonder aftap, met of zonder terugslagklep), de maat aan de leidingkant en aan de toestelkant, wat je verder nodig hebt (flexibele slang, steunhulzen, pijpsnijder) en een checklist voor het plaatsen.
De logica is eenvoudig: de leiding bepaalt de maat aan de ene kant, het toestel bepaalt de aansluiting aan de andere kant, en de plek bepaalt de vorm. Daarbij komen twee regels. Een wasmachine, vaatwasser of ander apparaat op de drinkwaterleiding krijgt een kraan met terugstroombeveiliging, en een stopkraan voor een buitenkraan krijgt een aftapje zodat je de leiding voor de winter kunt leegmaken.
Welke stopkraan heb ik nodig per toestel?
De juiste stopkraan hangt vooral af van het toestel dat erachter zit. Deze checklist geeft de gangbare keuze in een Nederlandse woning.
| Toestel | Gangbare leiding | Type stopkraan | Aansluiting toestelkant | Let op |
|---|---|---|---|---|
| Toilet, opbouwreservoir | 15 mm, soms 12 mm koper | Hoekstopkraan of toiletkraantje | 3/8 inch voor flexibele slang | Bij een inbouwreservoir zit de stopkraan in het reservoir |
| Wastafel of keukenkraan | 15 mm, soms 12 mm | 2 hoekstopkranen (warm en koud) | 3/8 inch voor de flexibele slangen | Combi-hoekstopkraan met extra uitgang voor de vaatwasser bestaat |
| Fonteintje | 12 of 15 mm | 1 hoekstopkraan | 3/8 inch | Alleen koud water |
| Wasmachine of vaatwasser | 15 mm | Wasmachinekraan met terugslagklep en beluchter | 3/4 inch slangaansluiting | Terugstroombeveiliging volgens NEN 1006 |
| Opbouw douchekraan | 15 mm in de muur | S-koppelingen met ingebouwde stopkraantjes | 3/4 inch wartel aan de kraan | Alternatief: stopkraan in de leiding vóór de badkamer |
| Buitenkraan | 15 mm | Rechte stopkraan met aftap, binnen en vorstvrij | Leiding naar buiten | Aftapje aan de kant van de buitenkraan |
| Badkamer of verdieping | 15 of 22 mm | Rechte kogelkraan met aftap | Leiding naar de groep | Handig bij verbouwen en lekkage |
Voor een elektrische boiler is een losse stopkraan niet genoeg: daar hoort een inlaatcombinatie met afsluiter, keerklep en overstortventiel. Gebruik daarvoor de Inlaatcombinatie-checker.
Kogelkraan of spindelstopkraan?
Een kogelkraan sluit met een kwartslag en heeft een volle doorlaat; een spindelstopkraan sluit met een paar slagen aan een draaiknop en heeft een doorstroomrichting.
| Eigenschap | Kogelkraan | Spindelstopkraan |
|---|---|---|
| Bediening | Kwartslag met hendel of vlinder | Meerdere slagen met knop |
| Doorstroomrichting | Geen (behalve sommige met aftap) | Ja, volg de pijl op het huis |
| Doorlaat | Vol, weinig drukverlies | Kleiner, iets meer drukverlies |
| Onderhoud | Weinig; wel af en toe bedienen | Pakking en bovendeel vervangbaar |
| Valkuil | Zit vast als hij jarenlang niet gedraaid is | Lekt bij de spindel als de pakking slijt |
Voor een hoofdleiding of een groep is een kogelkraan de gangbare keuze vanwege de volle doorlaat. Voor een tappunt maakt het weinig uit; kies wat je makkelijk kunt bereiken en bedienen.
Stopkraan met aftap
Een stopkraan met aftap heeft een klein aftapschroefje of -kraantje waarmee je de leiding achter de dichte kraan kunt laten leeglopen. Dat aftapje moet aan de kant zitten waar de leiding na het dichtdraaien leeg moet, dus richting het toestel of de buitenkraan. Bij een spindelstopkraan met aftap klopt dat vanzelf als je de pijl op het huis met de stroomrichting mee monteert.
Stopkraan plaatsen in een koperen leiding: stap voor stap
Een stopkraan plaatsen in een bestaande 15 mm koperen leiding doe je met een pijpsnijder en twee steeksleutels, in 20 tot 45 minuten. Zo pak je het aan:
- Draai de hoofdkraan dicht en zet de laagste kraan in huis open om de leiding drukloos en zo leeg mogelijk te maken. Leg doeken en een emmer klaar.
- Kies de plek. De stopkraan moet bereikbaar blijven, dus niet achter tegels zonder luik en niet achter een vaste kastwand. Kies een recht stuk leiding van minstens 10 cm, met speling om de buis iets opzij te buigen.
- Bepaal hoeveel leiding eruit moet. Meet de stopkraan van aanslag tot aanslag: de lengte over beide moeren min twee keer de insteekdiepte. Dat stuk zaag je uit de leiding.
- Snijd de leiding haaks door met een pijpsnijder, niet met een ijzerzaag. Ontbraam de binnen- en buitenkant.
- Schuif moer en knelring op beide buiseinden. Bij meerlagenbuis gebruik je een koppeling voor meerlagenbuis of een steunhuls in de buis; zonder steunhuls houdt een knelkoppeling daar niet.
- Plaats de stopkraan. Buig de leiding iets uit, zet de kraan ertussen en schuif beide buiseinden tot de aanslag. Let op de pijl bij een spindelkraan en op de kant van het aftapje.
- Draai de moeren aan: handvast plus ongeveer driekwart tot een hele slag, met een tweede sleutel tegen het kraanhuis. Gebruik geen teflontape op een knelkoppeling.
- Zet de stopkraan dicht en open de hoofdkraan langzaam. Controleer of de koppelingen droog blijven en of de kraan goed afsluit.
- Zet de stopkraan open en ontlucht de leiding door een kraan erachter te laten lopen tot het water zonder sputteren komt. Controleer na een kwartier nog een keer met een droog stuk keukenpapier.
Hoekstopkraan op het eind van een leiding
Komt de leiding uit de muur of vloer en zit er nu een koppeling direct naar het toestel, dan vervang je die door een hoekstopkraan. Je hebt dan aan de leidingkant een knelaansluiting van 15 mm (of 1/2 inch draad als er een muurplaat zit) en aan de toestelkant 3/8 inch. Controleer of je flexibele slang of de aansluiting van het reservoir een binnen- of buitendraad vraagt: beide uitvoeringen zijn te koop.
Rekenvoorbeeld: toilet en wastafel voorzien van stopkranen
Een badkamer met een opbouwtoilet en een wastafel heeft geen enkele stopkraan. Bij een lekkage moet steeds de hoofdkraan dicht. De leidingen zijn 15 mm koper; het toilet krijgt alleen koud water, de wastafel warm en koud.
De tool geeft deze checklist:
| Onderdeel | Aantal | Indicatieve prijs per stuk | Totaal |
|---|---|---|---|
| Hoekstopkraan 15 mm knel × 3/8 inch | 3 | € 12 | € 36 |
| Flexibele slang 3/8 inch voor het toilet | 1 | € 7 | € 7 |
| Pijpsnijder 3 tot 22 mm (als je die niet hebt) | 1 | € 15 | € 15 |
| Totaal | € 58 |
De bestaande flexibele slangen van de wastafelkraan passen op de nieuwe hoekstopkranen. Reken op ongeveer een uur voor alle drie de stopkranen samen.
Wil je een rechte stopkraan in een doorgaande leiding zetten, dan reken je zo uit hoeveel leiding eruit moet. Voorbeeld: een rechte stopkraan meet 64 mm over beide moeren en de buis steekt aan elke kant 10 mm in tot de aanslag. Je zaagt dan 64 − 2 × 10 = 44 mm uit de leiding. Meet de insteekdiepte altijd zelf na, want die verschilt per merk en type.
Prijzen zijn indicatief, prijspeil 2026, inclusief 21% btw.
Wat kost een stopkraan?
Een gewone stopkraan of hoekstopkraan kost indicatief 6 tot 25 euro; een kogelkraan van 22 mm met aftap of een wasmachinekraan met terugstroombeveiliging tot ongeveer 35 euro.
| Type | Indicatieve prijs |
|---|---|
| Rechte stopkraan 15 mm knel | € 6 tot € 15 |
| Rechte stopkraan 15 mm met aftap | € 7 tot € 18 |
| Kogelkraan 15 mm knel | € 8 tot € 20 |
| Kogelkraan 22 mm met aftap | € 12 tot € 30 |
| Hoekstopkraan 15 mm × 3/8 inch | € 8 tot € 25 |
| Wasmachinekraan met terugslagklep en beluchter | € 12 tot € 35 |
Kies een stopkraan met een keurmerk voor drinkwater, zoals KIWA, want hij staat in direct contact met je drinkwater.
Stopkraan vervangen: lekt of zit vast
Een stopkraan vervang je als hij niet meer goed afsluit, lekt bij de spindel of zo vastzit dat je hem niet durft te forceren. Probeer eerst het eenvoudige:
- Lekt hij bij de knop of spindel, draai dan de pakkingmoer onder de knop een klein stukje aan. Helpt dat niet, dan kun je bij veel spindelkranen het bovendeel vervangen.
- Zit een kogelkraan vast, beweeg de hendel dan voorzichtig heen en weer met een sleutel op het vierkant van de as. Forceer niet: een afgebroken as betekent alsnog vervangen, maar dan met spoed.
- Sluit hij niet meer af, dan is de afdichting of kogel versleten en vervang je de hele kraan, op dezelfde manier als bij plaatsen. Je kunt de oude knelringen meestal niet hergebruiken; snijd een klein stukje buis af en gebruik nieuwe.
Draai alle stopkranen in huis een of twee keer per jaar helemaal dicht en weer open. Dan weet je zeker dat ze werken als je ze nodig hebt.
Fouten die je voorkomt
- Verkeerde maat kopen. Meet de buitendiameter van de buis: 15 mm koper en 16 mm meerlagenbuis lijken op elkaar, maar vragen een andere koppeling.
- Pijl de verkeerde kant op. Een spindelstopkraan tegen de stroomrichting in sluit slecht en kan gaan klapperen.
- Aftapje aan de verkeerde kant. Dan kun je de buitenkraan of het toestel niet leeg laten lopen.
- Een stopkraan wegwerken. Achter tegels of een vaste wand is hij onbereikbaar op het moment dat je hem nodig hebt.
- Een wasmachine zonder terugstroombeveiliging. Gebruik een wasmachinekraan met terugslagklep en beluchter.
Twijfel je over meerlagenbuis, persfittingen of een gesoldeerde leiding, of zit de enige plek voor de stopkraan in de hoofdleiding vóór de watermeter, laat het dan aan een installateur over. De aansluitleiding tot en met de watermeter hoort meestal bij het drinkwaterbedrijf: werk daar niet zelf aan, maar bel bij een probleem je drinkwaterbedrijf.
In het kort
- Een stopkraan kies je op leidingdiameter (meestal 15 mm), vorm (recht of haaks) en aansluiting aan de toestelkant (vaak 3/8 inch).
- Kogelkranen sluiten met een kwartslag; spindelstopkranen hebben een doorstroomrichting die je met de pijl moet volgen.
- Een wasmachine of vaatwasser krijgt een kraan met terugslagklep en beluchter, een buitenkraan een stopkraan met aftap binnenshuis.
- Knelkoppelingen draai je handvast plus driekwart tot een hele slag aan, zonder teflontape.
- Een gewone stopkraan kost indicatief 6 tot 25 euro (prijspeil 2026, inclusief 21% btw) en plaats je zelf in 20 tot 45 minuten.