Zo werkt de lakverf-vergelijker
De vergelijker zet watergedragen en terpentinegedragen lak naast elkaar voor jouw situatie, in plaats van in het algemeen. Je vult in:
- Binnen of buiten.
- Wat je lakt: deuren en kozijnen, trap, meubel, buitenkozijnen en ramen, boeidelen of metaal.
- Huidige ondergrond: kaal hout, oude laklaag op terpentinebasis, oude laklaag op waterbasis, of onbekend.
- Staat van de oude laag: goed hechtend, plaatselijk beschadigd of bladderend.
- Wat voor jou zwaar weegt: snel klaar, weinig geur, het mooiste verloop zonder kwaststreken.
- Buitentemperatuur in de schilderperiode, bij buitenwerk.
De tool geeft per lakverfsoort een score op de punten die voor jou tellen, een eindadvies en de voorbehandeling die bij je ondergrond hoort. De logica is eenvoudig: binnen wegen gezondheid, droogtijd en vergeling het zwaarst, en daar wint watergedragen lak bijna altijd. Buiten wegen weersbestendigheid, verwerkingstemperatuur en de bestaande laklaag zwaarder, en daar kunnen beide goed zijn. Een bladderende oude laag gaat in beide gevallen eerst terug tot een gezonde ondergrond.
Watergedragen of terpentine verf: de verschillen op een rij
Watergedragen lak droogt sneller, ruikt minder en vergeelt nauwelijks; terpentinegedragen lak vloeit beter uit en heeft een langere open tijd. Watergedragen lak heet ook wel acryllak of verf op waterbasis. Terpentinegedragen lak heet ook alkydlak, verf op terpentinebasis of oplosmiddelgedragen lak.
| Eigenschap | Watergedragen lak (acrylaat) | Terpentinegedragen lak (alkyd) |
|---|---|---|
| Verdunnen en reinigen | Water | Terpentine of white spirit |
| Stofdroog | Meestal binnen 1 tot 2 uur | Meestal 4 tot 8 uur |
| Overschilderbaar | Gemiddeld na ongeveer 6 uur, 2 lagen per dag vaak mogelijk (sommige producten pas na 16 uur) | Vaak na 16 tot 24 uur |
| Geur | Licht, snel weg | Sterk, dagen merkbaar binnen |
| Vergeling | Nauwelijks | Wit vergeelt, vooral op plekken met weinig daglicht |
| Verloop en kwaststreken | Korte open tijd, sneller doorwerken | Lange open tijd, strijkt glad uit |
| Elasticiteit op lange termijn | Blijft elastisch | Wordt met de jaren harder en brosser |
| Kleur- en glansbehoud buiten | Goed | Glans loopt sneller terug |
| Verwerkingstemperatuur | Doorgaans tussen circa 10 en 30 °C | Vaak bij iets lagere temperatuur mogelijk, zie etiket |
| Kwast | Synthetisch haar | Natuurhaar of mengharen |
| Volledig uitgehard | Ongeveer 2 weken bij 20 °C | Enkele weken, afhankelijk van laagdikte |
Droogtijden zijn typische waarden van technische informatiebladen bij ongeveer 20 °C en normale luchtvochtigheid. Bij lagere temperatuur of hoge vochtigheid duurt het langer; het etiket van jouw product is leidend.
Binnen: watergedragen is de standaard
Voor binnenwerk is watergedragen lak de beste keuze, en voor professionele schilders is het in de praktijk de enige. De Vervangingsregeling vluchtige organische stoffen (VOS), vastgelegd in het Arbobesluit en de Arbeidsomstandighedenregeling, bepaalt dat een schildersbedrijf bij schilderwerk binnen in woningen en gebouwen, op enkele uitzonderingen na, geen lak, beits of vernis mag gebruiken met meer dan 100 gram VOS per liter, en geen muurverf met meer dan 60 gram per liter. Klassieke terpentinegedragen lakken zitten daar ruim boven. De Nederlandse Arbeidsinspectie handhaaft dit, en een overtreding zonder ontheffing levert een directe boete op. Een ontheffing kan alleen als werken met toegestane producten technisch niet mogelijk is.
Als particulier mag je terpentinegedragen lak binnen wel gebruiken, maar de redenen waarom de regel er voor schilders is, gelden ook voor jou: oplosmiddeldampen in een afgesloten ruimte zijn slecht voor je gezondheid, zeker in een slaapkamer of kinderkamer. Daarnaast vergeelt witte alkydlak binnen, vooral achter radiatoren, in kasten en in een donkere hal. Een witte deur die na twee jaar crème is geworden, is meestal terpentinegedragen gelakt.
Buiten: beide kunnen, de ondergrond beslist
Buiten zijn watergedragen en terpentinegedragen lak allebei geschikt, mits het product voor buitenhoutwerk bedoeld is. Wat de doorslag geeft:
- Bestaande laklaag. Zit er een gezonde terpentinegedragen laag op je kozijnen, dan kun je daarop doorgaan met terpentinegedragen lak na ontvetten en schuren. Overstappen naar watergedragen kan ook, met dezelfde voorbereiding en, als het etiket dat vraagt, een geschikte grondverf.
- Kaal of nieuw hout. Hier heb je volledige vrijheid. Watergedragen systemen blijven op werkend hout langer elastisch en houden kleur en glans buiten doorgaans goed vast.
- Temperatuur en seizoen. Schilder je laat in het najaar of vroeg in het voorjaar, dan kan terpentinegedragen lak je meer speelruimte geven. Kijk op het etiket naar de minimale verwerkingstemperatuur van beide producten.
- Het gewenste beeld. Wie het klassieke, spiegelgladde hoogglans op een voordeur wil, kiest vaak terpentinegedragen lak vanwege het verloop. Met een goede watergedragen hoogglanslak en de juiste roller kom je tegenwoordig dicht in de buurt.
Keuzematrix per situatie
| Situatie | Advies | Waarom |
|---|---|---|
| Binnendeuren, kozijnen, plinten | Watergedragen | Snel droog, geen geur, vergeelt niet |
| Trap binnen | Watergedragen traplak | Slijtvast en snel weer begaanbaar |
| Meubel of kast binnen | Watergedragen | Geen vergeling in donkere ruimte |
| Buitenkozijnen, nieuw hout | Watergedragen of terpentinegedragen | Beide geschikt, kies één systeem voor alle lagen |
| Buitenkozijnen, gezonde oude alkydlaag | Terpentinegedragen of watergedragen na schuren | Doorgaan met hetzelfde systeem is het eenvoudigst |
| Buitenwerk bij lage temperatuur | Terpentinegedragen, als het etiket het toestaat | Vaak lagere minimale verwerkingstemperatuur |
| Slaapkamer of kinderkamer | Watergedragen | Minder dampen en geen nageur |
| Radiator | Radiatorlak | Hittebestendig, ongeacht bindmiddel |
Over oude lak heen: zo pak je het aan
Het grootste risico bij overstappen is slechte hechting: watergedragen lak hecht niet vanzelf op een gladde, vette alkydlaag. Zo voorkom je dat:
- Bepaal wat erop zit. Weet je het niet, doe dan de test uit de veelgestelde vragen onder deze pagina, of ga uit van terpentinegedragen; dat is de veilige aanname bij oudere woningen.
- Ontvet. Was het houtwerk met een ontvetter of verfreiniger en spoel na met schoon water. Vet van handen zit vooral rond klinken en op randen.
- Schuur mat. Op een intacte laklaag schuur je met korrel 220 tot 280, op kaal hout met korrel 150 tot 180. Het doel is een volledig doffe laag, zonder glanzende plekken.
- Stofvrij maken. Gebruik een stofzuiger en een licht vochtige doek of kleefdoek.
- Grond waar nodig. Op kaal hout, plamuur en doorgeschuurde plekken zet je een grondverf die bij je aflak hoort. Lichte grondverf onder lichte kleuren, grijze onder donkere.
- Lak in twee lagen. Bij watergedragen lak kan dat vaak op één dag. Schuur tussen de lagen licht met een fijne schuurspons.
Is je woning oud en twijfel je of er loodhoudende verf in de onderste lagen zit, schuur dan niet droog en gebruik eerst de oude verf risico-checker.
Rekenvoorbeeld: zes binnendeuren met kozijnen
Je lakt zes binnendeuren aan beide kanten plus de kozijnen in een woning uit de jaren negentig. Er zit oude witte alkydlak op die is vergeeld.
- Oppervlak per deur: 2 kanten × 0,83 × 2,01 m ≈ 3,3 m², plus kanten en kozijn ongeveer 1,2 m², samen 4,5 m²
- Zes deuren: 27 m² per laag
- Lagen: 1 laag grondverf op de doorgeschuurde plekken (reken 30% van het oppervlak) en 2 lagen aflak
- Verbruik bij 12 m² per liter: aflak 54 m² ÷ 12 = 4,5 liter; grondverf 8 m² ÷ 12 = ongeveer 0,7 liter
| Planning | Watergedragen | Terpentinegedragen |
|---|---|---|
| Dag 1 ochtend | Ontvetten, schuren, gronden | Ontvetten, schuren, gronden |
| Dag 1 middag | Eerste laag aflak | Grondverf droogt |
| Dag 2 | Tussenschuren, tweede laag aflak, klaar | Eerste laag aflak |
| Dag 3 | Deuren weer gewoon te gebruiken | Tussenschuren, tweede laag aflak |
| Dag 4 en verder | Laag hardt verder uit | Laag droogt door, geur nog merkbaar |
Materiaalkosten, indicatief en prijspeil 2026: lak kost €20 tot €80 per liter, voor beide soorten in dezelfde orde van grootte. Voor 4,5 liter aflak, een blik grondverf, schuurmateriaal, ontvetter en kwasten of lakrollers ben je €130 tot €450 kwijt. Het verschil zit niet in de prijs van de pot, maar in de tijd: met watergedragen lak ben je een dag eerder klaar.
Afval en schoonmaken
Kwasten met watergedragen lak was je uit in een emmer water, niet onder de kraan; laat het spoelwater een paar dagen bezinken, giet alleen het heldere water af en lever het bezinksel in. Je kunt een kwast ook laten opdrogen en bij het restafval doen. Kwasten met terpentinegedragen lak spoel je uit in terpentine of white spirit. Gebruikte terpentine, vloeibare lakresten en verfreiniger gaan naar het inleverpunt voor klein chemisch afval van je gemeente. Kwasten en blikken met opgedroogde verf mogen bij het restafval, echt lege blikken bij het pmd.
In het kort
- Binnen is watergedragen lak de beste keuze: snel droog, weinig geur en nauwelijks vergeling.
- Professionele schilders mogen binnen geen lak boven 100 gram VOS per liter gebruiken, wat terpentinegedragen lak in de praktijk uitsluit.
- Buiten zijn beide geschikt; de bestaande laklaag en de verwerkingstemperatuur bepalen de keuze.
- Overstappen van terpentine naar water kan, na ontvetten en mat schuren met korrel 220 tot 280.
- Met watergedragen lak lak je vaak twee lagen op één dag, met terpentinegedragen lak één laag per dag.