Watergedragen of terpentine verf: welke lak kies je?

Kies binnen watergedragen lak: die is gemiddeld na zo'n 6 uur overschilderbaar, ruikt nauwelijks en vergeelt veel minder dan witte terpentinegedragen lak. Buiten zijn beide geschikt. Terpentinegedragen lak vloeit mooier uit, watergedragen lak blijft langer elastisch en kleurvast. Wil je watergedragen lak over een oude terpentinelaag zetten, dan moet je eerst ontvetten en mat schuren.

Lakverf-vergelijker: watergedragen of terpentinegedragen

Zo werkt de lakverf-vergelijker

De vergelijker zet watergedragen en terpentinegedragen lak naast elkaar voor jouw situatie, in plaats van in het algemeen. Je vult in:

De tool geeft per lakverfsoort een score op de punten die voor jou tellen, een eindadvies en de voorbehandeling die bij je ondergrond hoort. De logica is eenvoudig: binnen wegen gezondheid, droogtijd en vergeling het zwaarst, en daar wint watergedragen lak bijna altijd. Buiten wegen weersbestendigheid, verwerkingstemperatuur en de bestaande laklaag zwaarder, en daar kunnen beide goed zijn. Een bladderende oude laag gaat in beide gevallen eerst terug tot een gezonde ondergrond.

Watergedragen of terpentine verf: de verschillen op een rij

Watergedragen lak droogt sneller, ruikt minder en vergeelt nauwelijks; terpentinegedragen lak vloeit beter uit en heeft een langere open tijd. Watergedragen lak heet ook wel acryllak of verf op waterbasis. Terpentinegedragen lak heet ook alkydlak, verf op terpentinebasis of oplosmiddelgedragen lak.

Eigenschap Watergedragen lak (acrylaat) Terpentinegedragen lak (alkyd)
Verdunnen en reinigen Water Terpentine of white spirit
Stofdroog Meestal binnen 1 tot 2 uur Meestal 4 tot 8 uur
Overschilderbaar Gemiddeld na ongeveer 6 uur, 2 lagen per dag vaak mogelijk (sommige producten pas na 16 uur) Vaak na 16 tot 24 uur
Geur Licht, snel weg Sterk, dagen merkbaar binnen
Vergeling Nauwelijks Wit vergeelt, vooral op plekken met weinig daglicht
Verloop en kwaststreken Korte open tijd, sneller doorwerken Lange open tijd, strijkt glad uit
Elasticiteit op lange termijn Blijft elastisch Wordt met de jaren harder en brosser
Kleur- en glansbehoud buiten Goed Glans loopt sneller terug
Verwerkingstemperatuur Doorgaans tussen circa 10 en 30 °C Vaak bij iets lagere temperatuur mogelijk, zie etiket
Kwast Synthetisch haar Natuurhaar of mengharen
Volledig uitgehard Ongeveer 2 weken bij 20 °C Enkele weken, afhankelijk van laagdikte

Droogtijden zijn typische waarden van technische informatiebladen bij ongeveer 20 °C en normale luchtvochtigheid. Bij lagere temperatuur of hoge vochtigheid duurt het langer; het etiket van jouw product is leidend.

Binnen: watergedragen is de standaard

Voor binnenwerk is watergedragen lak de beste keuze, en voor professionele schilders is het in de praktijk de enige. De Vervangingsregeling vluchtige organische stoffen (VOS), vastgelegd in het Arbobesluit en de Arbeidsomstandighedenregeling, bepaalt dat een schildersbedrijf bij schilderwerk binnen in woningen en gebouwen, op enkele uitzonderingen na, geen lak, beits of vernis mag gebruiken met meer dan 100 gram VOS per liter, en geen muurverf met meer dan 60 gram per liter. Klassieke terpentinegedragen lakken zitten daar ruim boven. De Nederlandse Arbeidsinspectie handhaaft dit, en een overtreding zonder ontheffing levert een directe boete op. Een ontheffing kan alleen als werken met toegestane producten technisch niet mogelijk is.

Als particulier mag je terpentinegedragen lak binnen wel gebruiken, maar de redenen waarom de regel er voor schilders is, gelden ook voor jou: oplosmiddeldampen in een afgesloten ruimte zijn slecht voor je gezondheid, zeker in een slaapkamer of kinderkamer. Daarnaast vergeelt witte alkydlak binnen, vooral achter radiatoren, in kasten en in een donkere hal. Een witte deur die na twee jaar crème is geworden, is meestal terpentinegedragen gelakt.

Buiten: beide kunnen, de ondergrond beslist

Buiten zijn watergedragen en terpentinegedragen lak allebei geschikt, mits het product voor buitenhoutwerk bedoeld is. Wat de doorslag geeft:

Keuzematrix per situatie

Situatie Advies Waarom
Binnendeuren, kozijnen, plinten Watergedragen Snel droog, geen geur, vergeelt niet
Trap binnen Watergedragen traplak Slijtvast en snel weer begaanbaar
Meubel of kast binnen Watergedragen Geen vergeling in donkere ruimte
Buitenkozijnen, nieuw hout Watergedragen of terpentinegedragen Beide geschikt, kies één systeem voor alle lagen
Buitenkozijnen, gezonde oude alkydlaag Terpentinegedragen of watergedragen na schuren Doorgaan met hetzelfde systeem is het eenvoudigst
Buitenwerk bij lage temperatuur Terpentinegedragen, als het etiket het toestaat Vaak lagere minimale verwerkingstemperatuur
Slaapkamer of kinderkamer Watergedragen Minder dampen en geen nageur
Radiator Radiatorlak Hittebestendig, ongeacht bindmiddel

Over oude lak heen: zo pak je het aan

Het grootste risico bij overstappen is slechte hechting: watergedragen lak hecht niet vanzelf op een gladde, vette alkydlaag. Zo voorkom je dat:

  1. Bepaal wat erop zit. Weet je het niet, doe dan de test uit de veelgestelde vragen onder deze pagina, of ga uit van terpentinegedragen; dat is de veilige aanname bij oudere woningen.
  2. Ontvet. Was het houtwerk met een ontvetter of verfreiniger en spoel na met schoon water. Vet van handen zit vooral rond klinken en op randen.
  3. Schuur mat. Op een intacte laklaag schuur je met korrel 220 tot 280, op kaal hout met korrel 150 tot 180. Het doel is een volledig doffe laag, zonder glanzende plekken.
  4. Stofvrij maken. Gebruik een stofzuiger en een licht vochtige doek of kleefdoek.
  5. Grond waar nodig. Op kaal hout, plamuur en doorgeschuurde plekken zet je een grondverf die bij je aflak hoort. Lichte grondverf onder lichte kleuren, grijze onder donkere.
  6. Lak in twee lagen. Bij watergedragen lak kan dat vaak op één dag. Schuur tussen de lagen licht met een fijne schuurspons.

Is je woning oud en twijfel je of er loodhoudende verf in de onderste lagen zit, schuur dan niet droog en gebruik eerst de oude verf risico-checker.

Rekenvoorbeeld: zes binnendeuren met kozijnen

Je lakt zes binnendeuren aan beide kanten plus de kozijnen in een woning uit de jaren negentig. Er zit oude witte alkydlak op die is vergeeld.

Planning Watergedragen Terpentinegedragen
Dag 1 ochtend Ontvetten, schuren, gronden Ontvetten, schuren, gronden
Dag 1 middag Eerste laag aflak Grondverf droogt
Dag 2 Tussenschuren, tweede laag aflak, klaar Eerste laag aflak
Dag 3 Deuren weer gewoon te gebruiken Tussenschuren, tweede laag aflak
Dag 4 en verder Laag hardt verder uit Laag droogt door, geur nog merkbaar

Materiaalkosten, indicatief en prijspeil 2026: lak kost €20 tot €80 per liter, voor beide soorten in dezelfde orde van grootte. Voor 4,5 liter aflak, een blik grondverf, schuurmateriaal, ontvetter en kwasten of lakrollers ben je €130 tot €450 kwijt. Het verschil zit niet in de prijs van de pot, maar in de tijd: met watergedragen lak ben je een dag eerder klaar.

Afval en schoonmaken

Kwasten met watergedragen lak was je uit in een emmer water, niet onder de kraan; laat het spoelwater een paar dagen bezinken, giet alleen het heldere water af en lever het bezinksel in. Je kunt een kwast ook laten opdrogen en bij het restafval doen. Kwasten met terpentinegedragen lak spoel je uit in terpentine of white spirit. Gebruikte terpentine, vloeibare lakresten en verfreiniger gaan naar het inleverpunt voor klein chemisch afval van je gemeente. Kwasten en blikken met opgedroogde verf mogen bij het restafval, echt lege blikken bij het pmd.

In het kort

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of oude verf op waterbasis of terpentinebasis is?

Doe de spiritustest. Wrijf op een onopvallende plek een minuut met een doekje met spiritus over de lak. Wordt de lak zacht of geeft hij kleur af, dan is hij meestal watergedragen. Blijft de laag hard en schoon, dan is hij meestal terpentinegedragen. De test geeft een indicatie, geen zekerheid. Vergeelde witte lak op oud houtwerk wijst ook sterk op terpentinegedragen lak.

Kun je terpentinegedragen lak over watergedragen lak zetten?

Ja, als de watergedragen laag volledig is uitgehard, goed hecht en mat is geschuurd. Ontvet eerst, schuur met fijn schuurpapier en maak alles stofvrij. Het omgekeerde, watergedragen over terpentinegedragen, is de situatie waarin het vaakst iets misgaat, omdat de oude alkydlaag glad en vettig kan zijn. Daar is de voorbereiding nog belangrijker.

Waarom vergeelt witte lak op een deur?

Witte terpentinegedragen lak vergeelt door de oxidatie van het alkydbindmiddel, en dat gaat sneller op plekken met weinig daglicht. Daarom zie je vergeling vooral binnen in kasten, achter deuren, in een donkere hal en rond radiatoren. Watergedragen acryllak heeft dat probleem nauwelijks. Wil je wit houtwerk dat wit blijft, kies dan een watergedragen lak.

Welke kwast gebruik je voor watergedragen lak?

Gebruik een kwast met synthetisch haar, vaak herkenbaar aan gekleurde haren, of een fijne lakroller van microvezel of schuim. Natuurhaar neemt water op, zwelt en laat strepen achter. Spoel een nieuwe kwast eerst uit om losse haren te verwijderen. Voor terpentinegedragen lak is een kwast met natuurhaar of mengharen juist de gebruikelijke keuze.

Hoe lang moet watergedragen lak uitharden?

Watergedragen lak is binnen enkele uren overschilderbaar, maar hardt volgens technische bladen pas in ongeveer twee weken bij 20 °C volledig uit. In die periode is de laag nog gevoelig voor krassen en plakken. Zet geen voorwerpen op een net gelakte vensterbank, sluit kastdeuren voorzichtig en maak het houtwerk de eerste weken alleen droog of licht vochtig schoon.

Wat is watergedragen alkyd of hybride lak?

Dat is lak waarin een alkydhars in water is verdeeld, of een combinatie van acrylaat en alkyd. Fabrikanten proberen daarmee het mooie verloop van alkyd te combineren met de lage geur en snelle droging van watergedragen lak. Je verdunt en reinigt met water. Hoe zo'n lak zich gedraagt qua vergeling en droogtijd, verschilt per product; kijk op het technisch informatieblad.

Mag je watergedragen lak verdunnen?

Alleen als het etiket het toestaat, en dan met een kleine hoeveelheid schoon water. Te veel verdunnen geeft een dunne laag die minder dekt en minder beschermt, en kan lopers veroorzaken op verticale delen. Werk liever met verf op kamertemperatuur, want koude lak vloeit slechter uit. Terpentinegedragen lak verdun je alleen met terpentine of white spirit.