Afvoer diameter: welke maat per toestel en is je leiding groot genoeg?

De gangbare afvoer diameter in huis is 40 mm voor wastafel, douche, bad, gootsteen en wasmachine, 50 mm voor een inloopdouche of een leiding met meerdere toestellen, en 110 mm voor toilet en standleiding. Leg de leiding met ongeveer 1 cm afschot per meter en maak hem in de stroomrichting nooit kleiner. Bij minder afschot daalt de capaciteit merkbaar.

Afvoercapaciteit-rekenhulp

Welke afvoer diameter heb je per toestel nodig?

De juiste afvoer diameter in een woning is 40 millimeter voor wastafel, douche, bad, gootsteen en wasmachine, 50 millimeter als meerdere toestellen op één leiding komen of bij een inloopdouche met douchegoot, en 110 millimeter voor het toilet en de standleiding. Dat zijn buitendiameters van PVC-afvoerbuis, de maat die je in de bouwmarkt koopt.

Toestel Gangbare afvoer diameter (PVC, buitenmaat) Rekenwaarde afvoer (l/s) Opmerking
Wastafel of fontein 40 mm (sifon vaak 32 mm) 0,5 32 mm alleen voor een kort stuk
Douche (gewone douchebak) 40 mm 0,6
Inloopdouche met douchegoot of regendouche 50 mm 0,8 Meer water per seconde, vaak lange leiding
Bad 40 mm, 50 mm bij lange leiding 0,8 Bad loopt in korte tijd leeg
Gootsteen 40 mm, 50 mm met vaatwasser erop 0,8 Vet en etensresten: ruim kiezen
Vaatwasser 40 mm (of via de gootsteensifon) 0,8
Wasmachine tot 6 kg 40 mm met sifon 0,8 Bij grotere machines 50 mm
Toilet 6 liter 110 mm 2,0 90 mm alleen als fabrikant en installateur dat toestaan
Toilet 9 liter 110 mm 2,5
Standleiding 110 mm Met ontspanningsleiding boven het dak

De rekenwaarden (in vakjargon afvoerwaarden of discharge units) komen uit de Europese rekenmethode NEN-EN 12056-2 voor woningen. Ze geven aan hoeveel water een toestel kort na elkaar loost. In Nederland verwijst het Besluit bouwwerken leefomgeving (artikel 4.205) voor de capaciteit van de gebouwriolering naar NEN 3215. De rekenhulp hieronder gebruikt een vereenvoudigde versie van die methode als vuistregel; voor een nieuwbouwwoning of een groot project rekent een installateur het volledig door.

Zo werkt de afvoercapaciteit-rekenhulp

De rekenhulp telt de afvoerwaarden van alle toestellen op één leiding op, rekent uit hoeveel daarvan tegelijk loost, en vergelijkt dat met wat de leiding bij jouw afschot kan wegvoeren. Je vult in:

De berekening in drie stappen:

  1. Totale afvoerwaarde: de som van de rekenwaarden uit de tabel. Een wastafel, douche en bad zijn samen 0,5 + 0,6 + 0,8 = 1,9.
  2. Gelijktijdigheid: niet alles loost tegelijk. Voor woningen geldt: maatgevende afvoer = 0,5 × wortel van de totale afvoerwaarde. Voor 1,9 is dat 0,5 × 1,38 = 0,69 l/s. Is één toestel groter, dan geldt dat toestel als minimum: met een toilet erop is het altijd minstens 2,0 l/s.
  3. Capaciteit van de buis: de rekenhulp vergelijkt de maatgevende afvoer met de capaciteit van de gekozen diameter bij 1 cm per meter afschot, en corrigeert voor jouw afschot. Volgens de stromingsleer neemt de capaciteit toe met de wortel van het afschot: bij 0,5 cm per meter houd je ongeveer 70 procent over.
PVC-buis (buitenmaat) Ongeveer binnenmaat Capaciteit aansluit- of verzamelleiding bij 1 cm/m (vuistregel)
32 mm 28 mm 0,4 l/s
40 mm 36 mm 0,5 l/s
50 mm 46 mm 0,8 l/s
75 mm 70 mm 1,5 l/s
90 mm 85 mm 2,0 l/s
110 mm 104 mm 2,5 l/s

Deze capaciteiten gelden voor leidingen tot ongeveer 4 meter lang, met hooguit drie bochten en zonder aparte ontluchting. Bij langere leidingen geeft de rekenhulp het advies om een maat groter te nemen of een beluchter te plaatsen. Voor één toestel met een korte leiding geldt de gangbare diameter uit de eerste tabel; de capaciteitscheck is bedoeld voor leidingen waar meerdere toestellen op uitkomen. Let op: volgens deze strikte capaciteitstabel past op 40 mm (0,5 l/s) eigenlijk maar één wastafel. Een douchebak of wasmachine alleen op een korte 40 mm-leiding is in Nederland gangbaar, maar komt er een tweede toestel bij, reken dan met 50 mm.

Als uitkomst krijg je: voldoende, krap of te klein, met de kleinste diameter die wel past en het afschot waarbij jouw gekozen diameter voldoende is.

Rekenvoorbeeld: inloopdouche en wastafel op één leiding

Je bouwt een nieuwe badkamer op de verdieping. De wastafel en een inloopdouche met douchegoot komen op één verzamelleiding van 3 meter naar de standleiding. In de dekvloer is weinig ruimte, dus je wilt 50 mm-buis leggen met 0,5 cm per meter afschot.

Stap Berekening Uitkomst
Totale afvoerwaarde 0,5 (wastafel) + 0,8 (inloopdouche) 1,3
Gelijktijdige afvoer 0,5 × √1,3 0,57 l/s
Maatgevend (grootste toestel is groter) max(0,57; 0,8) 0,8 l/s
Capaciteit 50 mm bij 1 cm/m uit tabel 0,8 l/s
Capaciteit 50 mm bij 0,5 cm/m 0,8 × √0,5 0,57 l/s
Conclusie 0,8 is meer dan 0,57 te krap

Twee oplossingen: verhoog het afschot naar 1 cm per meter, dan haalt 50 mm precies 0,8 l/s (de rekenhulp meldt dan 'krap': het past, maar zonder reserve) en heb je over 3 meter 1,5 centimeter extra hoogte nodig. Of kies 75 mm, dat bij 0,5 cm per meter nog ongeveer 1,06 l/s aankan, maar dat past vaak niet in een dekvloer. Meestal is meer afschot de praktische keuze. Komt het toilet er ook op, dan wordt de maatgevende afvoer 2,0 l/s en heb je 110 mm nodig; leg het toilet daarom bij voorkeur apart en zo kort mogelijk aan op de standleiding.

Afvoer diameter berekenen: veelgemaakte fouten

De meeste afvoerproblemen in een verbouwde badkamer komen niet door een te kleine buis, maar door een combinatie van te weinig afschot, te veel bochten en geen ontluchting.

Standleiding en grondleiding: hoe groot?

Een standleiding in een woning is 110 mm, ook als er geen toilet op zit; met een ontspanningsleiding boven het dak voert die ruim meer af dan een normale woning tegelijk loost. In een appartementengebouw met veel woningen op één standleiding rekent de installateur de capaciteit apart door.

De grondleiding onder de begane grond naar het buitenriool is ook 110 mm, of 125 mm bij grotere woningen en lange afstanden. Rekenvoorbeeld voor een hele woning met twee toiletten, twee wastafels, douche, bad, gootsteen, vaatwasser en wasmachine: totale afvoerwaarde 8,8, gelijktijdige afvoer 0,5 × √8,8 = 1,48 l/s, maatgevend 2,0 l/s door het toilet. Een 110 mm-leiding met 1 cm per meter afschot (vuistregel 2,5 l/s) kan dat aan.

Kosten van afvoer aanleggen of vergroten

Afvoerbuis zelf is goedkoop; het werk zit in sparingen, vloeren en aansluiten. Indicatieve prijzen, prijspeil 2026, inclusief 21% btw (loodgieterswerk heeft geen verlaagd tarief):

Onderdeel Indicatieve prijs
PVC-afvoerbuis 40 of 50 mm, per meter € 2 tot € 6
PVC-afvoerbuis 110 mm, per meter € 6 tot € 15
Beluchter (luchtinlaatventiel) € 15 tot € 50
Loodgieter, per uur € 55 tot € 95
Afvoer van een badkamer omleggen of vergroten (loodgieter, exclusief tegelwerk) indicatief € 250 tot € 800 (4 tot 8 uur arbeid plus materiaal)

Wanneer laat je een loodgieter rekenen?

Laat een loodgieter of installateur meekijken als de rekenhulp "krap" of "te klein" geeft en je het afschot niet kunt verhogen, als je een toilet verplaatst of een tweede toilet toevoegt, of bij een appartement waar je aansluit op een gezamenlijke standleiding. In een appartement met een VvE heb je voor ingrepen in de standleiding meestal toestemming nodig. Zoek je hulp bij de uitvoering, vraag dan een paar offertes op bij loodgieters in je regio.

In het kort

Veelgestelde vragen

Is 40 of 50 mm afvoer beter voor een douche?

Voor een gewone douchebak met een korte leiding is 40 mm voldoende. Kies 50 mm bij een inloopdouche met douchegoot, een regendouche met veel water per minuut, of als de leiding langer is dan een paar meter. Een 50 mm-leiding raakt ook minder snel verstopt door haar en zeepresten, en het prijsverschil in materiaal is klein.

Kan een toilet op een 90 mm afvoer?

Soms wel, maar 110 mm is de standaard en de veilige keuze. Sommige toiletten en installaties zijn geschikt voor 90 mm, bijvoorbeeld in appartementen met weinig ruimte. Controleer de montagehandleiding van het toilet en overleg met de installateur. Een te kleine toiletafvoer geeft eerder verstoppingen en kan het waterslot van andere toestellen leegtrekken.

Mag je een wastafel op de toiletafvoer aansluiten?

Ja, een wastafel of fontein mag op een 110 mm-toiletafvoer worden aangesloten met een T-stuk of inlaatstuk, mits de inlaat boven het waterpeil van de toiletleiding uitkomt en in de stroomrichting staat. Sluit de kleine leiding nooit aan vlak voor de toiletpot, want dan kan toiletwater de wastafelleiding in lopen.

Wat is het verschil tussen buitendiameter en binnendiameter van afvoerbuis?

Nederlandse PVC-afvoerbuis wordt verkocht op buitendiameter: 32, 40, 50, 75, 90, 110 of 125 mm. De binnendiameter is enkele millimeters kleiner, afhankelijk van de wanddikte. Voor fittingen en lijmmoffen gebruik je altijd de buitenmaat. In Europese normen staat vaak DN, een nominale maat die ongeveer de binnenmaat aangeeft.

Hoeveel afvoeren mag je op één 40 mm-leiding aansluiten?

Als vuistregel één toestel, of twee kleine toestellen zoals een wastafel en een fontein; volgens de rekenregel is dat laatste al krap. Een douche en een bad samen op 40 mm is te veel, omdat het bad in korte tijd veel water loost. Komen er twee of meer grotere toestellen op dezelfde leiding, of een inloopdouche, dan is 50 mm de betere keuze.

Welke afvoer diameter heeft een wasmachine nodig?

Een wasmachine sluit je aan op een afvoer van 40 mm met een sifon, bijvoorbeeld via een standpijp of een wasmachinesifon met slangaansluiting. Bij een grote machine of als de wasmachine en een droger met condensafvoer op dezelfde leiding komen, is 50 mm verstandiger. Zorg dat de afvoerslang hoger hangt dan de sifon, zodat de machine niet leeghevelt.