Welke afvoer diameter heb je per toestel nodig?
De juiste afvoer diameter in een woning is 40 millimeter voor wastafel, douche, bad, gootsteen en wasmachine, 50 millimeter als meerdere toestellen op één leiding komen of bij een inloopdouche met douchegoot, en 110 millimeter voor het toilet en de standleiding. Dat zijn buitendiameters van PVC-afvoerbuis, de maat die je in de bouwmarkt koopt.
| Toestel | Gangbare afvoer diameter (PVC, buitenmaat) | Rekenwaarde afvoer (l/s) | Opmerking |
|---|---|---|---|
| Wastafel of fontein | 40 mm (sifon vaak 32 mm) | 0,5 | 32 mm alleen voor een kort stuk |
| Douche (gewone douchebak) | 40 mm | 0,6 | |
| Inloopdouche met douchegoot of regendouche | 50 mm | 0,8 | Meer water per seconde, vaak lange leiding |
| Bad | 40 mm, 50 mm bij lange leiding | 0,8 | Bad loopt in korte tijd leeg |
| Gootsteen | 40 mm, 50 mm met vaatwasser erop | 0,8 | Vet en etensresten: ruim kiezen |
| Vaatwasser | 40 mm (of via de gootsteensifon) | 0,8 | |
| Wasmachine tot 6 kg | 40 mm met sifon | 0,8 | Bij grotere machines 50 mm |
| Toilet 6 liter | 110 mm | 2,0 | 90 mm alleen als fabrikant en installateur dat toestaan |
| Toilet 9 liter | 110 mm | 2,5 | |
| Standleiding | 110 mm | Met ontspanningsleiding boven het dak |
De rekenwaarden (in vakjargon afvoerwaarden of discharge units) komen uit de Europese rekenmethode NEN-EN 12056-2 voor woningen. Ze geven aan hoeveel water een toestel kort na elkaar loost. In Nederland verwijst het Besluit bouwwerken leefomgeving (artikel 4.205) voor de capaciteit van de gebouwriolering naar NEN 3215. De rekenhulp hieronder gebruikt een vereenvoudigde versie van die methode als vuistregel; voor een nieuwbouwwoning of een groot project rekent een installateur het volledig door.
Zo werkt de afvoercapaciteit-rekenhulp
De rekenhulp telt de afvoerwaarden van alle toestellen op één leiding op, rekent uit hoeveel daarvan tegelijk loost, en vergelijkt dat met wat de leiding bij jouw afschot kan wegvoeren. Je vult in:
- Aangesloten toestellen op de leiding die je controleert, met aantallen.
- Leidingdiameter die je wilt gebruiken of al hebt: 32, 40, 50, 75, 90 of 110 mm.
- Afschot in centimeter per meter.
- Lengte van de leiding tot de standleiding of grondleiding.
De berekening in drie stappen:
- Totale afvoerwaarde: de som van de rekenwaarden uit de tabel. Een wastafel, douche en bad zijn samen 0,5 + 0,6 + 0,8 = 1,9.
- Gelijktijdigheid: niet alles loost tegelijk. Voor woningen geldt: maatgevende afvoer = 0,5 × wortel van de totale afvoerwaarde. Voor 1,9 is dat 0,5 × 1,38 = 0,69 l/s. Is één toestel groter, dan geldt dat toestel als minimum: met een toilet erop is het altijd minstens 2,0 l/s.
- Capaciteit van de buis: de rekenhulp vergelijkt de maatgevende afvoer met de capaciteit van de gekozen diameter bij 1 cm per meter afschot, en corrigeert voor jouw afschot. Volgens de stromingsleer neemt de capaciteit toe met de wortel van het afschot: bij 0,5 cm per meter houd je ongeveer 70 procent over.
| PVC-buis (buitenmaat) | Ongeveer binnenmaat | Capaciteit aansluit- of verzamelleiding bij 1 cm/m (vuistregel) |
|---|---|---|
| 32 mm | 28 mm | 0,4 l/s |
| 40 mm | 36 mm | 0,5 l/s |
| 50 mm | 46 mm | 0,8 l/s |
| 75 mm | 70 mm | 1,5 l/s |
| 90 mm | 85 mm | 2,0 l/s |
| 110 mm | 104 mm | 2,5 l/s |
Deze capaciteiten gelden voor leidingen tot ongeveer 4 meter lang, met hooguit drie bochten en zonder aparte ontluchting. Bij langere leidingen geeft de rekenhulp het advies om een maat groter te nemen of een beluchter te plaatsen. Voor één toestel met een korte leiding geldt de gangbare diameter uit de eerste tabel; de capaciteitscheck is bedoeld voor leidingen waar meerdere toestellen op uitkomen. Let op: volgens deze strikte capaciteitstabel past op 40 mm (0,5 l/s) eigenlijk maar één wastafel. Een douchebak of wasmachine alleen op een korte 40 mm-leiding is in Nederland gangbaar, maar komt er een tweede toestel bij, reken dan met 50 mm.
Als uitkomst krijg je: voldoende, krap of te klein, met de kleinste diameter die wel past en het afschot waarbij jouw gekozen diameter voldoende is.
Rekenvoorbeeld: inloopdouche en wastafel op één leiding
Je bouwt een nieuwe badkamer op de verdieping. De wastafel en een inloopdouche met douchegoot komen op één verzamelleiding van 3 meter naar de standleiding. In de dekvloer is weinig ruimte, dus je wilt 50 mm-buis leggen met 0,5 cm per meter afschot.
| Stap | Berekening | Uitkomst |
|---|---|---|
| Totale afvoerwaarde | 0,5 (wastafel) + 0,8 (inloopdouche) | 1,3 |
| Gelijktijdige afvoer | 0,5 × √1,3 | 0,57 l/s |
| Maatgevend (grootste toestel is groter) | max(0,57; 0,8) | 0,8 l/s |
| Capaciteit 50 mm bij 1 cm/m | uit tabel | 0,8 l/s |
| Capaciteit 50 mm bij 0,5 cm/m | 0,8 × √0,5 | 0,57 l/s |
| Conclusie | 0,8 is meer dan 0,57 | te krap |
Twee oplossingen: verhoog het afschot naar 1 cm per meter, dan haalt 50 mm precies 0,8 l/s (de rekenhulp meldt dan 'krap': het past, maar zonder reserve) en heb je over 3 meter 1,5 centimeter extra hoogte nodig. Of kies 75 mm, dat bij 0,5 cm per meter nog ongeveer 1,06 l/s aankan, maar dat past vaak niet in een dekvloer. Meestal is meer afschot de praktische keuze. Komt het toilet er ook op, dan wordt de maatgevende afvoer 2,0 l/s en heb je 110 mm nodig; leg het toilet daarom bij voorkeur apart en zo kort mogelijk aan op de standleiding.
Afvoer diameter berekenen: veelgemaakte fouten
De meeste afvoerproblemen in een verbouwde badkamer komen niet door een te kleine buis, maar door een combinatie van te weinig afschot, te veel bochten en geen ontluchting.
- Te weinig afschot. Onder 0,5 cm per meter blijft vuil liggen en loopt de leiding sneller dicht. Houd 1 cm per meter aan; zie voor details de afschot-calculator.
- Verkleinen in de stroomrichting. Een leiding mag nooit kleiner worden richting de standleiding. Van 40 naar 50 mag, andersom niet.
- Te lange leiding zonder ontluchting. Bij een lange of steil vallende leiding zuigt het water de sifons leeg. Je hoort dan geborrel en ruikt rioollucht. Een beluchter (luchtinlaatventiel) of een grotere diameter lost dat op.
- Haakse bochten. Gebruik twee bochten van 45 graden in plaats van één van 90 graden, en een verloop- of T-stuk met een schuine inlaat in de stroomrichting.
- 32 mm voor een hele leiding. Een wastafelsifon van 32 mm sluit je met een verloopstuk aan op 40 mm-buis.
- Grote toestellen op een kleine leiding. Een bad van 150 liter dat in een halve minuut leegloopt, of een wasmachine die pompt, kan een 40 mm-verzamelleiding met een douche erop laten overstromen in de douchekolk.
Standleiding en grondleiding: hoe groot?
Een standleiding in een woning is 110 mm, ook als er geen toilet op zit; met een ontspanningsleiding boven het dak voert die ruim meer af dan een normale woning tegelijk loost. In een appartementengebouw met veel woningen op één standleiding rekent de installateur de capaciteit apart door.
De grondleiding onder de begane grond naar het buitenriool is ook 110 mm, of 125 mm bij grotere woningen en lange afstanden. Rekenvoorbeeld voor een hele woning met twee toiletten, twee wastafels, douche, bad, gootsteen, vaatwasser en wasmachine: totale afvoerwaarde 8,8, gelijktijdige afvoer 0,5 × √8,8 = 1,48 l/s, maatgevend 2,0 l/s door het toilet. Een 110 mm-leiding met 1 cm per meter afschot (vuistregel 2,5 l/s) kan dat aan.
Kosten van afvoer aanleggen of vergroten
Afvoerbuis zelf is goedkoop; het werk zit in sparingen, vloeren en aansluiten. Indicatieve prijzen, prijspeil 2026, inclusief 21% btw (loodgieterswerk heeft geen verlaagd tarief):
| Onderdeel | Indicatieve prijs |
|---|---|
| PVC-afvoerbuis 40 of 50 mm, per meter | € 2 tot € 6 |
| PVC-afvoerbuis 110 mm, per meter | € 6 tot € 15 |
| Beluchter (luchtinlaatventiel) | € 15 tot € 50 |
| Loodgieter, per uur | € 55 tot € 95 |
| Afvoer van een badkamer omleggen of vergroten (loodgieter, exclusief tegelwerk) | indicatief € 250 tot € 800 (4 tot 8 uur arbeid plus materiaal) |
Wanneer laat je een loodgieter rekenen?
Laat een loodgieter of installateur meekijken als de rekenhulp "krap" of "te klein" geeft en je het afschot niet kunt verhogen, als je een toilet verplaatst of een tweede toilet toevoegt, of bij een appartement waar je aansluit op een gezamenlijke standleiding. In een appartement met een VvE heb je voor ingrepen in de standleiding meestal toestemming nodig. Zoek je hulp bij de uitvoering, vraag dan een paar offertes op bij loodgieters in je regio.
In het kort
- Gangbare afvoer diameter: 40 mm voor wastafel, douche, bad, gootsteen en wasmachine; 50 mm bij inloopdouche of meerdere toestellen; 110 mm voor toilet en standleiding.
- Rekenregel voor woningen: maatgevende afvoer = 0,5 × √(som van de afvoerwaarden), met het grootste toestel als minimum.
- Bij 0,5 cm per meter afschot heeft een buis ongeveer 70 procent van de capaciteit bij 1 cm per meter.
- Een afvoerleiding wordt in de stroomrichting nooit kleiner.
- Lange leidingen zonder ontluchting trekken sifons leeg: een maat groter of een beluchter voorkomt dat.