Wat is een latei en wat doet hij?
Een latei is een horizontale draagbalk boven een raam-, deur- of pui-opening die het metselwerk boven die opening draagt en de last afvoert naar de muur ernaast. Zonder latei zou het metselwerk boven je kozijn op het kozijn rusten of naar beneden zakken. In een spouwmuur heeft zowel het buitenblad als het binnenblad een eigen latei of draagconstructie.
In Nederlandse woningen kom je deze soorten tegen:
| Soort latei | Waar je hem ziet | Typische bouwperiode | Aandachtspunt |
|---|---|---|---|
| Gemetselde strek of rollaag op een stalen strip of hoeklijn | Boven ramen in het buitenblad, staande stenen | Vooral oudere en naoorlogse woningen | Strip of hoeklijn kan roesten en de rollaag opdrukken |
| Stalen hoeklijn (verzinkt of gecoat) | Zichtbare of verborgen stalen lip onder het metselwerk | Veel gebruikt vanaf de tweede helft van de vorige eeuw | Doorbuiging en roest bij beschadigde coating |
| Combi-latei met lintvoegwapening | Hoeklijn plus wapening in de voegen erboven | Nieuwere woningen | Beperkt scheurvorming |
| Betonlatei (prefab of ter plaatse gestort) | Grijze balk boven de opening, vaak in het binnenblad | Vanaf de wederopbouw veel toegepast | Betonrot als de wapening gaat roesten |
| Houten latei | Binnenblad of achter de gevel in oude panden | Vooroorlogs | Houtrot door lekkage of vocht |
| Gemetselde boog (strek- of segmentboog) | Boogvormige stenen boven de opening | Vooroorlogs en monumenten | Draagt zichzelf, scheuren bij zettingen |
De verschillen zijn belangrijk voor de diagnose. Een stalen latei is veel minder stijf dan het metselwerk dat hij draagt. Volgens de Koninklijke Nederlandse Bouwkeramiek (KNB) kan metselwerk al gaan scheuren als een stalen latei maar ongeveer 1/1000 van zijn overspanning doorbuigt: bij een raam van 2 meter is dat 2 millimeter.
Zo werkt de Latei Checker
De Latei Checker beoordeelt aan de hand van wat je aan de buitenkant ziet of er een probleem met de latei boven je raam of deur kan zijn, en wat je volgende stap is. Je krijgt een risicoklasse (groen, oranje of rood) met uitleg en advies.
Wat je invult
- Bouwjaar van de woning: in periodes, van vóór 1945 tot na 1990.
- Breedte van de opening: een smal raam, een standaardraam of een brede pui.
- Scheurbeeld boven het raam: geen scheur, haarscheurtje, trapvormige scheur schuin omhoog vanaf de hoek van het kozijn, horizontale scheur in de voeg vlak boven de opening, of een verticale scheur midden boven de opening.
- Scheurbreedte: kleiner dan 0,2 mm, 0,2 tot 2 mm, 2 tot 5 mm of groter dan 5 mm. Meet met een scheurmeter of een bankpas (± 0,8 mm dik) als referentie.
- Roestsporen: bruine strepen of vlekken onder de latei, opbollende of afschilferende verf op de stalen lip.
- Vervorming: rollaag scheef of opgedrukt, stenen los, latei zichtbaar doorgebogen, kozijn klemt.
Hoe de checker rekent
De checker telt signalen op en weegt ze. Roestsporen in combinatie met een horizontale scheur of opgedrukte rollaag wijzen op een roestende latei: roest neemt meerdere keren zoveel ruimte in als het oorspronkelijke staal en drukt het metselwerk omhoog. Een trapvormige scheur vanaf de hoek van het kozijn, een doorgebogen latei of een klemmend kozijn wijst eerder op doorbuiging of te weinig opleglengte. Scheuren breder dan 2 mm, losse stenen of zichtbare doorbuiging leveren altijd rood op, omdat het dan om de constructie kan gaan. Ziet het scheurbeeld eruit als een probleem in de hele gevel (scheuren die doorlopen langs meerdere ramen of tot aan de grond), dan verwijst de checker door naar de Scheurdiagnose Gevel en de Funderingsrisico Checker.
| Uitslag | Typische signalen | Volgende stap |
|---|---|---|
| Groen | Geen scheur of haarscheur kleiner dan 0,2 mm, geen roest, geen vervorming | Foto maken, jaarlijks controleren |
| Oranje | Scheur 0,2 tot 2 mm, beginnende roestsporen, of bouwjaar met verhoogd risico | Scheur markeren en meten, binnen enkele maanden laten inspecteren door een metselaar of gevelspecialist |
| Rood | Scheur groter dan 2 mm, opgedrukte rollaag, losse stenen, zichtbare doorbuiging, klemmend kozijn | Snel laten inspecteren; bij losse stenen boven een looproute direct afzetten; constructeur inschakelen bij twijfel |
Praktijkvoorbeeld: roestende latei in een jaren-60-woning
Een eengezinswoning uit 1964 heeft boven het woonkamerraam van 2,40 meter breed een rollaag die aan de rechterkant zichtbaar omhoogkomt. Onder de stalen lip lopen bruine strepen en in de lintvoeg vlak boven de rollaag zit een horizontale scheur van ongeveer 1,5 mm die over bijna de hele breedte loopt.
De checker geeft hier rood: de combinatie van roest, een horizontale scheur en een opgedrukte rollaag past bij een roestende stalen latei. Wat er daarna gebeurt:
- Een metselaar of gevelspecialist haalt een paar stenen boven de latei weg om de staat van het staal te bekijken.
- Blijkt de latei ernstig aangetast, dan wordt het metselwerk erboven tijdelijk ondersteund met stempels en wordt de rollaag verwijderd.
- De oude latei gaat eruit en er komt een nieuwe, thermisch verzinkte en gecoate of roestvaststalen latei in met voldoende oplegging aan beide kanten.
- De rollaag wordt opnieuw gemetseld, waar mogelijk met de oude stenen, en de voegen worden afgewerkt.
Kosten in dit voorbeeld: latei vervangen kost indicatief € 1.500 tot € 3.500 per opening, afhankelijk van breedte, bereikbaarheid en of er een steiger nodig is. Een kleine reparatie, zoals een beginnende roestplek schoonmaken en conserveren en een scheur opnieuw voegen, kost eerder € 200 tot € 500.
Kosten van lateiherstel en latei vervangen
Latei vervangen kost indicatief € 1.500 tot € 3.500 per opening, prijspeil 2026. De prijs hangt vooral af van de breedte van de opening, de verdieping (steiger of hoogwerker nodig), het type latei en hoeveel metselwerk eruit moet.
| Werkzaamheid | Indicatie |
|---|---|
| Latei repareren (roest behandelen, scheur dichtzetten, voegen herstellen) | € 200 tot € 500 |
| Nieuwe latei plaatsen bij een nieuwe of vergrote opening | € 600 tot € 2.000 |
| Bestaande latei vervangen inclusief uithakken en opnieuw metselen | € 1.500 tot € 3.500 |
| Steiger of rolsteiger voor werk op de verdieping | Extra, vraag apart op |
Indicatief, prijspeil 2026, per opening van gangbare breedte; offertesites vermelden niet altijd of btw is inbegrepen. Metsel- en gevelwerk valt onder 21% btw; er is geen verlaagd tarief.
Combineer lateiwerk zo mogelijk met andere gevelklussen. Staat er al een steiger voor het voegwerk of nieuwe kozijnen, dan scheelt dat flink. Bij het vervangen van kozijnen is het een goed moment om de latei meteen te laten controleren, omdat die dan van onderen bereikbaar is.
Welke scheuren boven een raam zijn normaal?
Een haarscheurtje van minder dan 0,2 mm boven een raam is meestal onschuldig en ontstaat door krimp of temperatuurverschillen. Zulke scheurtjes volgen vaak de voeg, groeien niet en vragen alleen controle. Let op deze signalen die wél op een lateiprobleem wijzen:
- De scheur groeit: zet met potlood een streep aan beide uiteinden met datum, en meet om de paar maanden opnieuw.
- Trapvormig vanaf de hoek van het kozijn: past bij doorbuiging van de latei of te weinig oplegging.
- Horizontaal vlak boven de opening, samen met roest: past bij een roestende stalen latei die uitzet.
- Verticale scheur midden boven de opening: het metselwerk hangt door; bij brede openingen een signaal om te laten inspecteren.
- Het kozijn gaat klemmen: het metselwerk drukt op het kozijn.
Wanneer schakel je een constructeur in?
Schakel een constructeur in als de latei zichtbaar doorbuigt, als er stenen loszitten, als scheuren breder zijn dan een paar millimeter, of als je een opening wilt vergroten of een nieuwe pui wilt plaatsen. Een constructeur rekent de benodigde latei uit en geeft aan hoe het metselwerk tijdens het werk moet worden ondersteund. Volgens de KNB vraagt een opening breder dan 800 mm een constructie die de trekspanningen opneemt; bij brede puien gaat het dus snel om rekenwerk.
Bij scheuren die niet alleen boven ramen zitten, maar door de hele gevel lopen of richting de grond wijder worden, kan de oorzaak in de fundering liggen. Het Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF) geeft daar onafhankelijke informatie over. Een nieuwe latei lost geen funderingsprobleem op.
Check vooraf of je een omgevingsvergunning nodig hebt. Gewoon onderhoud is volgens het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) alleen vergunningvrij als de draagconstructie niet wijzigt, en het vervangen van een latei raakt de draagconstructie. Check daarom bij je gemeente of een vergunning nodig is. Woon je in een monument of in een beschermd stads- of dorpsgezicht, dan gelden extra regels. Vraag het na bij je gemeente of via het Omgevingsloket.
Zelf doen of laten doen?
Een latei vervangen is geen doe-het-zelfklus: je haalt de ondersteuning weg van het metselwerk erboven, en zonder juiste stempeling kan dat naar beneden komen. Laat dit doen door een metselaar of gevelspecialist, eventueel met een berekening van een constructeur.
Wat je wel zelf kunt doen:
- scheuren fotograferen, markeren en meten om te zien of ze groeien;
- een zichtbare stalen lip met beginnende roest ontroesten en conserveren, als het staal nog gaaf is en je veilig kunt werken;
- regenwater weghouden: verstopte dakgoten en lekkende raamdorpels zorgen voor extra vocht bij de latei, controleer ook de Raamdorpel Keuzehulp.
Werk je op hoogte, gebruik dan een stabiele rolsteiger met leuningwerk in plaats van een ladder en laat bij grotere hoogte een steiger plaatsen door een gespecialiseerd bedrijf. Met de Steiger Rekenhulp zie je wat dat kost.
Wil je weten wat lateiherstel bij jou kost? Gebruik de knop Offertes van vakmensen vergelijken onder de checker en vraag offertes op bij metselaars en gevelspecialisten. Met de Metselaar Vragenlijst Generator weet je welke vragen je stelt, zoals welk type latei ze plaatsen, hoe ze stempelen en of de steiger in de prijs zit.
In het kort
- Een latei is de draagbalk boven een raam of deur die het metselwerk erboven draagt; in oudere woningen vaak een stalen strip of hoeklijn onder een rollaag.
- Roestsporen plus een horizontale scheur of opgedrukte rollaag wijzen op een roestende latei; een trapvormige scheur vanaf de kozijnhoek op doorbuiging.
- Haarscheurtjes kleiner dan 0,2 mm zijn meestal onschuldig; scheuren groter dan 2 mm, losse stenen of doorbuiging laat je snel inspecteren.
- Latei vervangen kost indicatief € 1.500 tot € 3.500 per opening, reparatie € 200 tot € 500 (prijspeil 2026, 21% btw).
- Bij doorbuiging, brede openingen of twijfel over de constructie schakel je een constructeur in; bij gevelbrede scheuren ook een funderingsdeskundige.