Waarom aarding zo belangrijk is
Aarding zorgt ervoor dat een lekstroom via een veilige weg naar de aarde wegloopt in plaats van via jouw lichaam. Gaat er in een wasmachine, koelkast of waterkoker met een metalen behuizing iets mis, dan komt die behuizing onder spanning te staan. Via de randaarde van het stopcontact vloeit die stroom weg, en de aardlekschakelaar ziet het verschil tussen de stroom die erin gaat en die eruit komt en schakelt af.
Aarding en aardlekschakelaar werken dus samen. Een aardlekschakelaar van 30 mA kan ook zonder aarding afschakelen als de stroom via jou wegloopt, maar dan heb je de schok al gevoeld. Met goede aarding gaat de schakelaar eruit voordat je het apparaat aanraakt. Daarom wil je allebei.
Zo werkt de Aarding-checker
Je beantwoordt een paar vragen over wat je in huis ziet en krijgt een inschatting of je installatie goed geaard lijkt: in orde, aandachtspunt of laten nakijken. Daarbij zie je welke vervolgstap past.
Wat je invult:
- Randaarde in stopcontacten. Hebben de stopcontacten twee metalen lipjes aan de zijkant (randaarde)? Overal, alleen in keuken, badkamer en wasruimte, of nergens?
- Badkamer. Heeft de badkamer stopcontacten met randaarde, zit de badkamer op een groep met aardlekschakelaar, en waar zitten de stopcontacten ten opzichte van bad of douche?
- Bouwjaar van de woning of het jaar waarin de elektra is vernieuwd.
- Meterkast. Zie je een aardlekschakelaar (knop met 'T') en een geel-groene draad naar een aardrail of aardklem?
- Optioneel: uitkomst stopcontacttester. Heb je een stekkertester met lampjes, dan kun je per ruimte invullen wat die aangeeft.
De logica: ontbrekende randaarde in natte ruimtes of een badkamer zonder aardlekschakelaar geeft altijd "laten nakijken". Ontbrekende randaarde in droge ruimtes, een oud bouwjaar zonder vernieuwing of een tester die "aarde ontbreekt" aangeeft, geeft een aandachtspunt. Alles aanwezig en een werkende aardlekschakelaar geeft "in orde, laat bij een keuring ook de aardingsweerstand meten". De checker kan niet meten; hij helpt je bepalen of meten nodig is.
Aarding controleren: wat kun je zelf en wat niet?
Aarding controleren kun je zelf tot op het niveau van kijken en een eenvoudige stekkertester; de echte meting van de aardingsweerstand en de doorgaande aardleiding doet een installateur met een installatietester.
| Controle | Zelf? | Hulpmiddel | Wat het zegt | Wat het niet zegt |
|---|---|---|---|---|
| Randaarde aanwezig in stopcontact | ja | je ogen | of er lipjes zijn | of die lipjes ook echt op aarde zijn aangesloten |
| Stopcontacttester (stekker met lampjes) | ja | tester, ca. € 10 tot € 25 | of aarde aangesloten lijkt, of fase en nul verwisseld zijn | hoe goed de aarding is (geen weerstandswaarde) |
| Testknop aardlekschakelaar | ja | testknop 'T' | of de schakelaar mechanisch werkt | of hij bij 30 mA snel genoeg afschakelt |
| Geel-groene draad in meterkast | ja, alleen kijken | zaklamp | of er een hoofdaardleiding en aardrail is | of de verbinding goed is |
| Aardingsweerstand meten | nee | installatietester of aardingsmeter | de weerstand in ohm | — |
| Doorgaande beschermingsleiding | nee | installatietester | of elke aardedraad tot het eind doorloopt | — |
| Aardlek uitschakeltijd en -stroom | nee | installatietester | of de schakelaar binnen de norm afschakelt | — |
Open zelf geen groepenkast om aardedraden te volgen of na te meten. Alles vóór de hoofdschakelaar laat je aan een erkend installateur over; aan de aansluiting en de meter werkt alleen de netbeheerder.
Stap voor stap: zelf aarding controleren met een stopcontacttester
- Druk eerst op de testknop van elke aardlekschakelaar. Die moet direct uitslaan. Zet hem daarna weer aan.
- Steek de tester in een stopcontact met randaarde. De lampjes geven aan of alles goed is aangesloten, of de aarde ontbreekt, of fase en nul verwisseld zijn. De betekenis staat op de tester.
- Doe dit per ruimte, en zeker in keuken, badkamer, wasruimte en buiten.
- Noteer afwijkingen per stopcontact. Geeft de tester "aarde ontbreekt" bij een stopcontact met randaarde, dan zijn de lipjes niet aangesloten. Dat is gevaarlijker dan geen randaarde, omdat je denkt dat het veilig is.
- Vul de uitkomst in de checker in en laat afwijkingen nakijken.
Wil je daarna zelf een stopcontact openmaken, bijvoorbeeld om te kijken of er een aardedraad ligt, zet dan eerst de groep uit en controleer met een spanningzoeker dat er geen spanning meer op staat. Meer over het aansluiten van een stopcontact lees je bij het Stopcontact-stappenplan.
Aarding meten: wat de installateur doet
Aarding meten doet een installateur met een installatietester: hij meet de aardingsweerstand van de aardelektrode of de aansluiting op de netaarde, de doorgaande verbinding van elke beschermingsleiding en de werking van de aardlekschakelaars.
In Nederland kom je twee soorten aarding tegen. Bij een TT-stelsel heeft de woning een eigen aardelektrode, meestal een aardpen die enkele meters diep (vaak 3 tot 6 meter) in de grond is geslagen. Bij een TN-C-S-stelsel levert de netbeheerder de aarding via de aansluiting; je ziet dan een aardklem bij de hoofdaansluiting. Welk stelsel je hebt, bepaalt waar de installateur meet en welke waarden gelden.
Rekenvoorbeeld: is de aardingsweerstand goed genoeg?
Bij een TT-stelsel geldt in NEN 1010 de rekenregel dat de aardingsweerstand maal de aanspreekstroom van de aardlekschakelaar niet boven 50 volt mag komen: R × IΔn ≤ 50 V.
- Gemeten aardingsweerstand: 80 Ω. Met een aardlekschakelaar van 30 mA (0,03 A): 80 × 0,03 = 2,4 V. Ruim binnen de 50 V.
- Gemeten aardingsweerstand: 400 Ω. 400 × 0,03 = 12 V. Volgens de rekenregel nog binnen de grens.
Theoretisch zou bij 30 mA dus tot 50 / 0,03 ≈ 1.667 Ω mogen. In de praktijk houden installateurs een veel lagere waarde aan, omdat de grondweerstand per seizoen wisselt (droge zomer, bevroren grond) en omdat je marge wilt als een aardlekschakelaar trager wordt. Een veelgebruikte bovengrens is 166 Ω. Dat getal stamt uit de tijd dat een woning één aardlekschakelaar van 300 mA had (50 V / 0,3 A ≈ 166 Ω). Noemt een site 30 Ω als maximum, dan gaat het meestal om de Belgische regels (AREI). Bij 400 Ω zal een installateur dus meestal een extra of langere aardpen adviseren. Die vuistregel is een praktijkwaarde, geen harde eis; het meetrapport van de installateur is leidend.
Randaarde ontbreekt: wat nu?
Ontbreekt de randaarde in een droge ruimte, dan is dat in een oude installatie niet direct onwettig, maar het is wel minder veilig voor apparaten met een metalen behuizing. Ontbreekt randaarde in een natte ruimte of op plekken waar je wasmachine, droger, koelkast of vriezer staat, laat dan zo snel mogelijk een aardedraad aanleggen.
Zo los je het op:
- Liggen er buizen met ruimte, dan trekt de installateur een geel-groene aardedraad bij en vervangt hij de stopcontacten door exemplaren met randaarde.
- Zit de draad vast of liggen er geen buizen, dan wordt een nieuwe leiding aangelegd. Dat hoort vaak bij het vernieuwen van de hele groep; zie de Verouderde-installatie-check.
- Geen aardlekschakelaar? Laat er een plaatsen, meestal samen met een nieuwe groepenkast (Groepenkast-checker, Nr 301).
Dit doe je nooit
- Nul en aarde in het stopcontact doorverbinden (een brug tussen de nuldraad en de randaardeklem). Bij een onderbroken nul komt de behuizing van je apparaat dan onder volle netspanning.
- Een stopcontact met randaarde plaatsen zonder aardedraad. Dat lijkt veilig, maar is het niet.
- Een randaardestekker afknippen of een verloopstekker gebruiken om een geaard apparaat in een ongeaard stopcontact te steken.
- Een eigen aardpen in de tuin aansluiten zonder installateur. Hoe die op de installatie moet worden aangesloten, hangt af van het stelsel.
Aarding in de badkamer
In de badkamer horen alle stopcontacten randaarde te hebben en moeten alle groepen beveiligd zijn met een aardlekschakelaar van maximaal 30 mA. Daarnaast bepalen de badkamerzones waar stopcontacten en schakelaars mogen zitten: in zone 0 (in het bad of de douchebak) en zone 1 (boven bad of douche tot 2,25 meter hoogte) horen geen stopcontacten, en in zone 2 (60 cm rond zone 1) gelden extra beperkingen. De Badkamerzones-wijzer laat precies zien wat waar mag.
Metalen leidingen voor water, gas en cv horen bij de meterkast verbonden te zijn met de hoofdaardrail (de hoofdpotentiaalvereffening). In oudere badkamers zie je soms nog extra geel-groene draden naar het bad en de leidingen. Haal die nooit weg zonder dat een installateur heeft beoordeeld of ze nodig zijn.
Werk je aan of in de buurt van een metalen gasleiding: daar zit soms een aardverbinding op, maar aan de gasleiding en gasmeter werk je niet zelf. Ruik je gas, draai dan de gaskraan dicht, ga naar buiten en bel 0800-9009; bij direct gevaar bel je 112.
Kosten van aarding laten controleren of verbeteren
Aarding laten controleren kost indicatief € 100 tot € 250 als losse meting, en zit ook in een volledige elektrakeuring van € 200 tot € 450. Alle bedragen zijn indicatief, prijspeil 2026, inclusief 21% btw.
| Werk | Indicatief (incl. btw, prijspeil 2026) |
|---|---|
| Stopcontacttester (zelf) | € 10 tot € 25 |
| Losse meting aarding en aardlek door installateur | € 100 tot € 250 |
| Volledige elektrakeuring met rapport | € 200 tot € 450 |
| Aardpen bijslaan of vervangen (TT-stelsel) | € 150 tot € 400 |
| Aardedraad bijtrekken en stopcontact vervangen, per punt | € 60 tot € 150 |
| Nieuwe groepenkast met aardlekbeveiliging | € 500 tot € 1.400 |
Voorbeeld: in een woning uit 1968 hebben de zes stopcontacten op de slaapkamers geen randaarde, en er liggen buizen. Bijtrekken en vervangen: 6 x € 100 = € 600, plus een meting bij oplevering van € 150. Samen € 750. Is er ook geen aardlekschakelaar, dan komt daar een nieuwe groepenkast bij.
Wanneer schakel je een installateur in?
Schakel een installateur in als de checker "laten nakijken" geeft, als de stopcontacttester afwijkingen laat zien, als er in de badkamer of bij de wasmachine geen randaarde is, of als je niet weet of je installatie een aardlekschakelaar heeft. Er is geen wettelijke plicht om dit door een erkend installateur te laten doen, maar wat je aanpast moet voldoen aan NEN 1010, waar het Besluit bouwwerken leefomgeving naar verwijst. Werk in de groepenkast en aan de hoofdaarding laat je aan een erkend installateur over. Vraag na afloop om een meetrapport met de aardingsweerstand en de uitschakeltijden van de aardlekschakelaars.
Offertes van vakmensen vergelijken – vraag een erkend elektricien om een prijs voor meten en eventueel verbeteren van de aarding.
In het kort
- Aarding en een aardlekschakelaar van 30 mA horen samen; de een vervangt de ander niet.
- Zelf controleer je randaarde, de testknop en met een stopcontacttester of aarde is aangesloten; de aardingsweerstand meet een installateur.
- Rekenregel TT-stelsel: aardingsweerstand × 0,03 A ≤ 50 V; in de praktijk is ongeveer 166 Ω een veelgebruikte bovengrens.
- Nooit nul en aarde doorverbinden en nooit een randaardestopcontact zonder aardedraad plaatsen.
- Aarding laten meten kost indicatief € 100 tot € 250 incl. btw, prijspeil 2026.